2. Katecheza na temat udzielania sakramentów


140. Wielu duszpasterzy i katechetów ze smutkiem zauważa, że dość często jest więcej dzieci i młodzieży uczestniczącej w katechezie, niż tych, którzy biorą udział w niedzielnej Eucharystii. Jest to z pewnością zjawisko uwarunkowane środowiskiem. Grupa klasowa wytwarza bowiem w większym stopniu pozytywną motywację do udziału we mszy św. i w modlitwie niż może to uczynić środowisko rodzinne, które zresztą nie zawsze wywiera korzystny wpływ.

Jedną z przyczyn tego zjawiska jest niedostateczne uwzględnianie przez katechetów związku katechezy z liturgią. Kościół jest wspólnotą liturgiczną, liturgia stwarza, wyraża i dopełnia Kościół, wiara prowadzi wspólnotę do liturgii i w liturgii się odnawia – istnieje więc ścisły związek między katechezą a liturgią. Katecheza i liturgia opierają się na wierze Kościoła, wiarę tę umacniają i prowadzą chrześcijan do nawrócenia, chociaż czynią to w odmienny sposób. W liturgii Kościół, trwając na modlitwie, oddaje chwałę Bogu, wyraża swoje dziękczynienie oraz wyprasza i celebruje pojednanie. Liturgia daje okazję do wyznawania wiary i przyczynia się do jej pogłębienia. Katecheza przygotowuje wiernych do pełnego i czynnego uczestnictwa w liturgii pomagając zrozumieć jej istotę, obrzędy i symbole, a jednocześnie wypływa z liturgii, ponieważ dokonuje refleksji nad wspólnotowym przeżywaniem liturgii, zmierza do powiązania jej z życiem i ze wzrastaniem w wierze.

141. W praktycznej realizacji katechezy należy więc zadbać o to, by zawierała ona informację o liturgii uprzedzając czynności liturgiczne. Informacji tej należy udzielać przed każdym świętem lub okresem liturgicznym. Katecheza powinna wyjaśniać spełniane czynności liturgiczne, a także przeżycia związane z uczestnictwem w liturgii – dzieci na przykład wcześniej stykają się z liturgią niż z katechezą. Teksty liturgiczne winny być źródłem katechezy. Należy je też wykorzystywać do wspólnej modlitwy na katechezie. Dobra katecheza powinna rozpoczynać to, co później znajdzie swoją kontynuację w sprawowaniu liturgii i w praktyce życia codziennego. Katecheza prowadząca do liturgii musi być ustawiona chrystocentrycznie. Jezus Chrystus jest bowiem w wieloraki sposób obecny w czynnościach liturgicznych (KL 7).

142. Należy więc najpierw pomóc katechizowanym w świadomym przeżyciu świąt i okresów roku liturgicznego, ukazując każdy z nich w kontekście wydarzeń z historii zbawienia, w odniesieniu do ich aktualności w teraźniejszym życiu Kościoła, zwłaszcza podczas sprawowania Eucharystii, a także uświadomić ich wymiar eschatologiczny.

143. Budząc i rozwijając wiarę, katecheza przygotowuje do owocnego korzystania z sakramentów, a więc sprawowanie liturgii ma także charakter katechetyczny. Wychowanie katechetyczne ma swój początek i wypełnienie w liturgii. Bez katechezy życie sakramentalne może przybrać formę rytuału, a katecheza nie ożywiona życiem sakramentalnym może przybrać formę czystego intelektualizmu (CT 23).

Katecheza i liturgia winny również przygotowywać wiernych do osobistego rozważania słowa Bożego i modlitwy prywatnej. Życie duchowe bowiem nie ogranicza się do udziału w samej tylko liturgii (OIK 25).


a. Katecheza na temat sakramentu chrztu świętego


144. Zasadnicza katecheza dotycząca chrztu jest udzielana dorosłym przygotowującym się do przyjęcia tego sakramentu. Istnieje bowiem pewien procent dorosłych, których należy przygotować do przyjęcia chrztu św. i innych sakramentów inicjacji chrześcijańskiej. Ludzie ci potrzebują katechezy o ukierunkowaniu ewangelizacyjnym, a więc takiego przepowiadania Dobrej Nowiny, które wzbudziłoby w nich wiarę. Sobór Watykański II zaleca, aby taka katecheza była udzielana w ramach zorganizowanego katechumenatu (DM 14). Katecheza katechumenalna winna zawierać trzy elementy: głoszenie słowa Bożego, uczestnictwo w liturgii i doświadczenie życia we wspólnocie. Dzięki tym elementom katechumenat może bowiem stać się rzeczywistą szkołą życia chrześcijańskiego (OIK 130).

Katecheza katechumenów winna trwać z reguły kilka lat, aby mogli oni przejść kolejno wszystkie jej stopnie: ewangelizację, prekatechumenat, katechumenat właściwy, oczyszczenie i oświecenie oraz katechezę mistagogiczną, a także w sposób jak najbardziej świadomy uczestniczyć w specjalnych obrzędach liturgicznych przewidzianych na poszczególne stopnie katechumenatu.

Duszpasterze winni być świadomi konieczności dłuższego i poważnego przygotowania kandydatów. Niech nie udzielają zbyt wcześnie sakramentów inicjacji chrześcijańskiej, lecz dobrze zbadają rzeczywiste intencje kandydatów do chrztu oraz umożliwią im autentyczne dojrzewanie w wierze.

Z katechumenów należy tworzyć pewnego rodzaju wspólnotę, którą właściwa wspólnota wierzących winna otoczyć szczególnym zainteresowaniem, modlitwą i troskliwą opieką, stopniowo wtajemniczając w życie chrześcijańskie.

Od kandydatów do chrztu św. należy oczekiwać nie tylko zdobycia odpowiedniej wiedzy religijnej, ale także zdobywania doświadczenia Boga wkraczającego w ich życie ze swoją zbawczą mocą. Do katechumenatu właściwego należy dopuszczać tylko tych, którzy decydują się zaakceptować głoszone przez Kościół prawdy wiary i zasady postępowania moralnego i, w których życiu można zauważyć o-znaki rodzącej się wiary oraz będącej jej owocem miłości chrześcijańskiej.

W celu jak najlepszego zorganizowania katechezy katechumenalnej Wydział Nauki Chrześcijańskiej stworzy przynajmniej przy jednej z parafii lubelskich specjalny ośrodek katechezy katechumenalnej, a w miarę potrzeb również podobne ośrodki rejonowe lub dekanalne. Zostaną też opracowane materiały pomocnicze dla katechetów oraz przygotowana odpowiednia lektura dla katechumenów. Ośrodek katechezy katechumenalnej, współpracując z proboszczami, będzie utrzymywał kontakt z nowo ochrzczonymi i czuwał nad dalszym rozwojem ich wiary.

145. Katecheza związana z sakramentem chrztu jest konieczna również dla rodziców, chrzestnych oraz dla ogółu wiernych. Chrztu niemowlętom można bowiem udzielać tylko na podstawie wiary rodziców, chrzestnych i miejscowej wspólnoty Kościoła. Należy więc zadbać o to, aby w każdej parafii rodzice i chrzestni brali udział w specjalnych katechezach przedchrzcielnych. W tych katechezach trzeba ukazać główne elementy teologii chrztu, omówić obrzędy tego sakramentu i jego symbolikę. Tę okazję trzeba też wykorzystać, aby dopomóc rodzicom i chrzestnym w dokonaniu refleksji nad tym, jakie znaczenie posiada w ich życiu wiara oraz, w miarę potrzeby, dopomóc do jej ożywienia i praktykowania. Dobrą okazją do katechezy chrzcielnej dla ogółu wiernych jest okres Wielkiego Postu.


b. Katecheza na temat sakramentu bierzmowania


146. Bierzmowanie jako sakrament inicjacji chrześcijańskiej jest ściśle złączony z chrztem i Eucharystią. Chrześcijanie rodzą się w chrzcie, są wzmacniani w bierzmowaniu i podtrzymywani przez Eucharystię.

Przy bierzmowaniu są oni naznaczeni darem Ducha Świętego, stając się bardziej podobni do Chrystusa. Bierzmowanie wypływając z chrztu, odnawia i umacnia powołanie chrześcijanina, aby mógł on dawać świadectwo Chrystusowi wobec świata i gorliwiej uczestniczył w budowaniu Kościoła. Chrześcijanie bierzmowani przyjmują to całkowicie nowe życie, do którego weszli przez chrzest, jako własne.

Tak, jak przy chrzcie, katecheza związana z bierzmowaniem powinna odbywać się we wspólnocie parafialnej. Wspólnota ta ma obowiązek uczestniczenia w przygotowaniu katechetycznym tych, którzy mają być bierzmowani.

Do sakramentu bierzmowania należy dopuszczać młodzież dwu ostatnich klas szkoły podstawowej. Oprócz katechez przewidzianych programem, w tzw. cyklu dojrzałości chrześcijańskiej należy zorganizować dla kandydatów do bierzmowania kilka specjalnych spotkań poza normalnym tokiem katechezy szkolnej.

Istotnym momentem przygotowania będzie wspólne szukanie odpowiedzi, jak w konkretnych sytuacjach bierzmowany chrześcijanin odpowie na wezwanie Ducha Świętego do apostolstwa i dawania świadectwa o Bogu w swoim środowisku.

147. Rodzice – pierwsi nauczyciele i wychowawcy swoich dzieci – rodzice chrzestni i świadkowie bierzmowania powinni również uczestniczyć w katechezie przygotowującej do bierzmowania. Należy ich zaprosić na specjalne spotkania, podczas których trzeba im przypomnieć istotę i cel sakramentu bierzmowania oraz uwydatnić konieczność wspomagania bierzmowanego własnym przykładem odpowiedzialnego życia chrześcijańskiego. Pomoże to im odnowić i wzmocnić swą wiarę i wyrażać ją w konkretnym postępowaniu.


c. Katecheza na temat sakramentu Eucharystii


148. Katecheza o Eucharystii winna ukazać ją jako Ofiarę Nowego Przymierza, jako świętą ucztę paschalną i jako „Pamiątkę Pana”. Należy w niej nawiązywać do tekstów biblijnych dotyczących tych trzech aspektów Eucharystii. Pomogą one ukazać jej zakorzenienie w uczcie paschalnej Starego Przymierza i jej związek z całą historią zbawienia.

Katecheza powinna również pomóc zrozumieć wagę i znaczenie liturgii słowa w celebrze eucharystycznej, a także zachęcić w sposób skuteczny do pełnego w niej udziału. Trzeba też w niej ukazać, że Jezus Chrystus jest w różnoraki sposób obecny podczas całej mszy świętej. Należy podkreślić, że Eucharystia jest zgromadzeniem wierzących, którzy, doświadczywszy w swoim życiu mocy Chrystusa zmartwychwstałego, przychodzą oddać Bogu chwałę i dziękczynienie. Nie wolno też pominąć w katechezie prawdy o realnej i ciągłej obecności Jezusa w Najświętszym Sakramencie oraz zachęty do uczestniczenia w nabożeństwach eucharystycznych i prywatnej adoracji.

Osoby katechizowane należy nauczyć nie tylko modlitw, odpowiedzi i zachowania właściwych postaw, ale także pomagania w przygotowaniu liturgii i spełniania dostępnych świeckim funkcji liturgicznych. Trzeba zatem spowodować, aby ich udział w Eucharystii był naprawdę świadomy, pobożny i czynny.

 

 

d. Katecheza przed Pierwszą Komunią Świętą

 

149. Program katechetyczny przewiduje czteroletni cykl katechezy eucharystycznej. Pierwsze dwa lata przeznacza się na przygotowanie do pierwszej spowiedzi i komunii świętej a dwa następne na katechezę pogłębiającą i utrwalającą.

Katecheza pierwszokomunijna ma przede wszystkim nauczyć dzieci uczestniczenia we mszy św. i wyrobić przekonanie, że komunia ze swej natury łączy się ze mszą świętą.

Ze względu na wielką wrażliwość sumienia u dzieci trzeba je pouczyć, że komunia św. nie jest nagrodą za dobre i bezgrzeszne życie, ale leczącym pokarmem dla słabych i skłonnych do grzechu.

W czasie przygotowania dzieci powinny jak najczęściej uczestniczyć we mszy św. Szczególnie przydatne w tym względzie są tzw. msze święte inicjacyjne, podczas których dzieci są stopniowo wprowadzane w jej poszczególne elementy. Powinni w nich uczestniczyć również rodzice i starsze rodzeństwo, aby dzieci od nich uczyły się, jak należy brać udział w Eucharystii.

150. Zasadniczy czas przygotowania dzieci do pierwszej komunii świętej – to rok szkolny. Przygotowanie to odbywa się w ramach cotygodniowej katechezy, licząc dwie jednostki katechetyczne w tygodniu.

W procesie przygotowania, katecheta będzie usiłował wzbudzić i utrwalić w dzieciach pragnienie zjednoczenia z Chrystusem, zachęcając je do systematycznego uczestnictwa w niedzielnej mszy św., do praktykowania pierwszych piątków i sobót miesiąca. Stan przygotowania trzeba oceniać według wewnętrznego usposobienia dziecka, a nie wyłącznie według jego intelektualnego rozwoju.

151. W ciągu pierwszych miesięcy katechezy byłoby rzeczą bardzo wskazaną, aby katecheta odwiedził rodziców dzieci katechizowanych i zorientował się w sytuacji rodzinnej dziecka, zauważył szczególne potrzeby wychowawcze i omówił te sprawy z rodzicami.

Równolegle z przygotowaniem dzieci katecheta powinien prowadzić systematyczne spotkania z ich rodzicami. Celem tych spotkań jest przypomnienie i odnowienie znajomości prawd wiary, zwłaszcza nauki o Eucharystii, zachęcenie do współdziałania w umacnianiu i rozwoju życia Bożego w sercach ich dzieci przez czynną i konsekwentną postawę wiary oraz wskazanie rodzicom, o jakich sprawach należy rozmawiać z dzieckiem i skłonienie ich do przeżywania praktyk religijnych wspólnie z dzieckiem.

W czasie konferencji z rodzicami trzeba podkreślić znaczenie przeżywania Eucharystii i praktyk religijnych we wspólnocie rodzinnej. Tam, gdzie jest to możliwe do przeprowadzenia, dzieci mogą przystąpić pierwszy raz do komunii św. w towarzystwie swoich rodziców. Trzeba jednak postępować bardzo taktownie, żeby nie wywołać niepotrzebnych nieporozumień między rodzicami.

Trzeba bardzo gorąco prosić rodziców o to, aby uroczystości odbywane tego dnia w domu nie zatarły przeżyć dziecka. Podczas urządzanych z okazji pierwszej komunii przyjęć dla gości nie powinien być podany alkohol. Dziecko powinno spędzać ten dzień w atmosferze spokoju i pełnej życzliwości.

Jeśli rodzice z jakichkolwiek względów wyrażą prośbę, by ich dziecko mogło przyjąć komunię św. w innej parafii, lub w innej parafii mogło być przygotowane, proboszcz nie będzie czynił przeszkód w realizacji ich woli.


e. Katecheza na temat sakramentu pojednania


152. Jezus rozpoczął swoją publiczną działalność od wezwania ludzi do nawrócenia i wiary: „Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię” (Mk 1, 15). Nawrócenie jest istotnym momentem sakramentu pojednania. Oznacza ono odwrócenie się od grzechu i zwrócenie się w kierunku Chrystusa obecnego w swoim Kościele, w postawie miłości i pragnienia pojednania.

Katecheza związana z tym sakramentem powinna ukształtować w świadomości katechizowanych właściwe pojęcie grzechu. Ma ona przekonać, że grzech jest nie tylko przekroczeniem przykazań, lecz także, jak uczy Bibilia, największym nieszczęściem człowieka (Pwt 27, 11-26). Ma także wyjaśnić, że każdy grzech jest nie tylko obrazą Boga, ale również szkodą wyrządzoną wspólnocie Kościoła i innym ludziom, a więc ma on wymiar społeczny. Pojednanie, do którego prowadzi ten sakrament ma być zatem pojednaniem z Bogiem i z bliźnimi (KL 24).

Kapłan udzielający rozgrzeszenia powinien być wobec tego ukazany jako narzędzie przebaczającego Chrystusa, a także jako ten, który działa w imieniu wspólnoty Kościoła i jedna penitenta z Bogiem i wspólnotą. Przebaczenie uzyskane w sakramencie pojednania zawiera w sobie zachętę i zobowiązanie do przebaczania bliźnim (Mt 6, 12, 14-15). Jest to szczególnie ważne ze względu na ludzi oddalonych od Boga i Kościoła. Przebaczenie udzielane przez człowieka skłania ich bowiem do tego, aby z większą nadzieją i śmiałością szukali przebaczenia u Boga.

Katecheza powinna ukazać sakrament pojednania jako pewnego rodzaju wskrzeszenie nas z martwych do nowego życia przejawiającego się w miłości, poświęceniu, służbie, pamięci o Bogu i bliźnich, pełnego owoców działania Ducha Świętego (Ga 5, 22-23).

W obecnej sytuacji, po wprowadzeniu odnowionych obrzędów sakramentu pojednania, trzeba w katechezie wyjaśnić sens wprowadzonych zmian i nauczyć właściwego uczestnictwa w różnych formach sprawowania tego sakramentu, a zwłaszcza w nabożeństwach pokutnych połączonych z indywidualnym wyznaniem grzechów.


f. Katecheza przed pierwszą spowiedzią


153. Już od pierwszej nauki, pod wpływem umiejętnych pytań i opowiadań prowadzącego katechezę, dzieci powinny zastanawiać się nad swoim postępowaniem, choć nie będą jeszcze wiedziały, co to jest żal za grzechy. Powinny również uczyć się wynagradzać za swoje winy, choć dopiero w przyszłości będą się uczyć o zadośćuczynieniu. Bardziej przygotowane do spowiedzi jest bowiem dziecko, które umie wzbudzić np. żal za grzechy, chociaż nie zna definicji żalu, niż dziecko, które wie, co to jest żal za grzechy, ale nie umie go wzbudzić. Jest to ważne przy wszystkich warunkach sakramentu pojednania.

154. Ucząc rachunku sumienia trzeba spowodować, by dziecko zaczęło obserwować swoje postępowanie i umiało je ocenić. Nie należy więc podsuwać pytań o konkretne grzechy, ale stawiać takie pytania, które skłaniałyby dziecko do zastanowienia się, jakie było dla swoich rodziców, kolegów, jak praktykowało modlitwę, jak traktowało swoje szkolne obowiązki itp.

155. Ucząc dzieci warunków sakramentu pojednania trzeba podkreślać, że stanowią one całość i ściśle wiążą się ze sobą, a postanowienie poprawy należy przedstawić jako konsekwencję żalu za grzechy. W tym celu po każdym wzbudzonym akcie żalu dobrze jest podpowiedzieć dzieciom, aby przyrzekły Panu Bogu poprawę, wyraziły chęć odwrócenia się od grzechów. Dobrze jest też każdą katechezę przygotowawczą kończyć jakimś szczegółowym postanowieniem i wrócić do niego na katechezie następnej. Trzeba wyjaśnić dzieciom, jaka jest różnica między postanowieniem poprawy a samą poprawą oraz podkreślić konieczność modlitwy o pomoc w realizowaniu postanowień.

156. Przygotowanie do pierwszego wyznania grzechów wymaga specjalnej troski. Powinno się odbywać w atmosferze podkreślającej dobroć i miłosierdzie Boże. Trzeba przy tym stale przypominać, że najważniejszy jest żal za grzechy. Nie wolno w świadomości dzieci wytwarzać bojaźni przed zapomnieniem lub zatajeniem grzechów. Nie trzeba też mówić wprost o możliwości świętokradztwa. Szczególny nacisk należy również położyć na tajemnicę spowiedzi. Ponadto dołożyć starań, aby dzieci przystępując po raz pierwszy do spowiedzi nie musiały zbyt długo oczekiwać przed konfesjonałem.

157. Podczas przygotowania należy uczyć zadośćuczynienia przez praktykę wynagradzania za poszczególne przewinienia. Po każdej katechezie, przy rachunku sumienia dotyczącym poszczególnych przykazań, trzeba podsuwać dzieciom przykłady wynagradzania. Dobrze jest wdrażać dzieci do drobnych ofiar w intencji zadośćuczynienia Panu Bogu za winy własne i innych.

158. Rodzice powinni być zaangażowani w sprawę przygotowania do pierwszej spowiedzi. Na spotkaniach z rodzicami trzeba udzielić im odpowiednich pouczeń i zachęcić do pomocy dzieciom w codziennym rachunku sumienia, ułatwiania spełniania dobrych czynów, umożliwiania jak najczęstszego uczestniczenia we mszy św. i wytwarzania w domu atmosfery sprzyjającej przygotowaniu dziecka do przeżycia uroczystości. Wszystko to zaważy w konsekwencji na całym jego życiu religijnym. Jest rzeczą wskazaną, żeby rodzice znali program nauczania i materiał, jaki dzieci powinny opanować.

Spotkania z rodzicami powinny być wykorzystane w celu pogłębienia w nich znajomości teologii sakramentu pojednania i w celu ożywienia w jego praktykowaniu. Rodzicom należy stworzyć okazję do spowiedzi i komunii św. w czasie pierwszej komunii ich dzieci, a także zachęcić do współpracy przy następnych spowiedziach i komunii św. dziecka.


g. Katecheza na temat sakramentu namaszczenia chorych


159. Namaszczenie chorych jest sakramentem, który ma nieść pomoc chrześcijanom złożonym ciężką chorobą albo będącym w podeszłym wieku (SCh 8).

Katecheza ma zatem ukazać owoce płynące z łaski tego sakramentu, a więc to, że Duch Święty w tym sakramencie umacnia w chorym zaufanie do Boga, uodparnia na pokusy szatana i strach przed śmiercią. Pomaga też znosić dolegliwości choroby, a jeśli jest taka wola Boża, powrócić do zdrowia. Każdy wierny winien też wiedzieć, że „namaszczenie odpuszcza grzechy i staje się dopełnieniem chrześcijańskiej pokuty” (SCh 6). Katecheza związana z tym sakramentem powinna ukazać w świetle wiary znaczenie choroby i wyzdrowienia, znaczenie cierpienia i śmierci.

W katechezie skierowanej do ogółu wiernych powinna znaleźć się zachęta do odwiedzania chorych, okazywania im miłości, zainteresowania oraz zaspokajania ich potrzeb. Wspólnotę parafialną należy zachęcać do pamięci o chorych, do modlitwy za nich i z nimi.

Chorzy zaś i ludzie w podeszłym wieku, poprzez katechezę, winni być pouczeni o ich szczególnie uprzywilejowanej roli w życiu Kościoła. Trzeba im powiedzieć, że są powołani do świadczenia ludziom o tym, iż dzięki mocy Chrystusa nawet chorzy mogą być szczęśliwi, bo nie od zdrowia zależy szczęście człowieka. Trzeba też ich zachęcić do łączenia swych cierpień i modlitw z ofiarą Chrystusa oraz do ofiarowywania ich w intencji najistotniejszych potrzeb Kościoła.

160. Sakrament namaszczenia przygotowuje chrześcijanina także do momentu śmierci. W katechezie powinno więc znaleźć się również pouczenie o znaczeniu Wiatyku Ciała i Krwi Pańskiej, poprzez który chory zostaje umocniony przy przejściu z tego życia do wieczności i otrzymuje zadatek zmartwychwstania (SCh 26). Otoczenie chorych powinno być pouczone, że chrześcijanin może pomóc umierającym czuwając przy nich i dodając im odwagi przez modlitwę oraz dzielenie się słowem Bożym, aby spokojnie przeszli do życia wiecznego.


h. Katecheza na temat sakramentu kapłaństwa


161. Katecheza dotycząca sakramentu kapłaństwa powinna być udzielana wszystkim wiernym, aby wszyscy byli świadomi zadań, do których zostali powołani ci, którzy otrzymali święcenia kapłańskie.

Katecheza ta ma jasno pokazać, że biskupi, kapłani i diakoni są powołani – i przez święcenia upoważnieni – do kapłańskiego posługiwania Ludowi Bożemu w imieniu Chrystusa i Kościoła. Spełniają oni tę posługę, gdy głoszą słowo Boże, gdy realizują to słowo w swoim życiu – zachęcając do tego całą wspólnotę wierzących, gdy przewodniczą sprawowaniu liturgii i gdy pomagają członkom wspólnoty pojednać się z Bogiem i bliźnimi.

W katechezie winna znaleźć się zachęta do modlitwy za biskupów, kapłanów i diakonów, aby zawsze pozostawali wiernymi swojemu powołaniu i dobrze wypełniali swoją posługę, znajdując zawsze pomoc ze strony ludzi świeckich. Trzeba z tej okazji zachęcać też do modlitwy o nowe powołania.

Podczas katechezy należy dawać młodym możliwość zastanowienia się nad tym, czy nie są wezwani do tego, aby swoje życie chrześcijańskie realizowali w kapłaństwie. Szczególną pomocą może być w tym ułatwienie młodym udziału w liturgii święceń kapłańskich.


i. Katecheza na temat sakramentu małżeństwa


162. Wspólnota parafialna powinna pomagać młodym ludziom w przygotowaniu do zawarcia związku małżeńskiego, udzielając im gruntownej katechezy przedmałżeńskiej.

Katecheza związana z sakramentem małżeństwa powinna odbywać się w formie katechezy przedmałżeńskiej i katechezy przedślubnej.

Celem katechezy przedmałżeńskiej jest bliższe, choć nie bezpośrednie przygotowanie młodych dorosłych w parafii do zawarcia sakramentalnego związku małżeńskiego. Katecheza ta powinna być nie tylko informacyjna, ale i formacyjna. Celem katechezy przedślubnej jest bezpośrednie przygotowanie do sakramentu małżeństwa.

Podczas katechezy związanej z sakramentem małżeństwa trzeba dać młodym okazję do zastanowienia się nad istotą życia małżeńskiego, rozważenia radości i problemów tego życia oraz poznania obowiązków, jakie ich czekają w odniesieniu do siebie nawzajem i względem dzieci.

Dzięki katechezie mają oni zobaczyć małżeństwo jako związek święty, który Bóg błogosławi i podtrzymuje aż do końca życia. Mają zobaczyć, że poprzez sakrament małżeństwa Bóg stale udziela małżonkom swojej łaski.

Katecheza winna narzeczonym pomóc zrozumieć, że tylko odważna decyzja pozostawania razem przez całe życie rozwija miłość i daje siłę do przezwyciężania nieuniknionych trudności wspólnego życia. Katecheza powinna podkreślać, że jednym z celów małżeństwa jest wzajemna pomoc i wzrost wzajemnej miłości między mężem i żoną. Powinna też wyrabiać przekonanie o tym, że gotowość do urodzenia i wychowania dzieci musi być zawsze obecna w małżeństwie i, że służy wzrastaniu w miłości małżeńskiej i rodzinnej. Katecheza powinna też zawierać jasne przedstawienie nauczania Kościoła odnośnie do celów małżeństwa oraz do moralnej oceny metod kontroli urodzin.

Wspólnie wyznawana wiara jest elementem pozytywnym, który umacnia małżeństwo. Tym narzeczonym, którzy nie są jednego wyznania trzeba zatem w katechezie zwrócić uwagę na szczególne trudności, jakie mogą wystąpić w ich wspólnym życiu.

163. Katecheza przygotowująca do małżeństwa nie powinna ograniczać się do okresu bezpośrednio poprzedzającego przyjęcie tego sakramentu. Już bowiem od dzieciństwa trzeba w katechezie ukazywać znaczenie miłości małżeńskiej i budzić szacunek wobec tego sposobu realizacji powołania chrześcijańskiego. I w tej sprawie rodzice są także pierwszymi katechetami swoich dzieci. Młodzież w wieku 14-19 lat powinna otrzymać katechezę o małżeństwie i chrześcijańskim życiu w rodzinie. Katecheza skierowana do dorosłych powinna dotyczyć wszystkich dziedzin życia małżeńskiego.

Jest rzeczą niezmiernie korzystną i pożądaną, aby tam, gdzie to tylko możliwe, do prowadzenia katechezy związanej z sakramentem małżeństwa były zaangażowane pary małżonków z terenu parafii.

Program katechizacji przedmałżeńskiej jest już szczegółowo opracowany. O jego realizację troszczy się Wydział Nauki Chrześcijańskiej we współpracy z Referatem Duszpasterstwa Rodzin. Przygotowanie narzeczonych do małżeństwa powinno być realizowane na dziesięciu spotkaniach poświęconych omówieniu wyznaczonych tematów oraz spotkaniu z instruktorką z Poradnictwa Rodzinnego. Zalecony też jest udział narzeczonych w dniu skupienia. W prowadzeniu wymienionych spotkań należy wykorzystać materiały opracowane do tego celu.

164. Sakrament małżeństwa zobowiązuje małżonków chrześcijańskich do wiernej miłości, czystości małżeńskiej, płodności i wzajemnego wybaczania. We współczesnej kulturze pluralistycznej poddanej wpływom sekularyzacji i hedonizmu, w której akceptuje się rozwód i cywilny związek rozwiedzionych, życie zgodne z tymi Wymaganiami jest dla małżonków bardzo trudne, dlatego potrzebują oni dalszej katechezy dotyczącej szczególnie tych problemów.

Specjalnej opieki katechetycznej potrzebują również te osoby, które przeżyły dramat rozwodu i zawarły powtórne małżeństwo. Przez taką katechezę osoby te będą doświadczać, że wspólnota wiernych chce okazać im pomoc i podejmuje starania, aby nie czuli się odłączeni od Kościoła, ponieważ jako ochrzczeni mają prawo uczestniczyć w niektórych przejawach jego życia. Osoby te powinny być zachęcane do słuchania słowa Bożego, do uczestnictwa we mszy św., do modlitwy i włączania się w parafialne dzieła charytatywne oraz do wychowywania dzieci w wierze chrześcijańskiej. Trzeba je także pobudzać do pełnienia czynów pokutnych i wypraszania sobie łaski u Boga. Kościół chcąc być wierny Chrystusowi i Jego prawdzie ma obowiązek pouczyć te osoby o tym, że nie mogą być dopuszczone do sakramentu pojednania i do Komunii eucharystycznej.

Katecheza skierowana do ogółu wiernych winna zawierać zachętę do modlitwy za nich i do zrobienia wszystkiego, aby mogli doświadczyć, że Kościół jest dla nich miłosierną matką i wierzy, iż mogą otrzymać od Boga łaskę nawrócenia (FC 84).

Duszpasterze powinni starać się, aby katecheza przedmałżeńska i przedślubna znalazły swoją kontynuację w systematycznej katechezie dla młodych małżeństw. Katecheza tej grupy dorosłych jest szczególnie ważna. Niesie ona bowiem religijną pomoc w tym okresie ich życia, w którym tej pomocy szczególnie potrzebują. Zapewnia ona również w maksymalny sposób skuteczność przyszłej katechezy i wychowania religijnego dzieci tych małżonków.


D. Odpowiedzialność za katechezę


166. Cała wspólnota Kościoła nie tylko potrzebuje katechezy, ale jest również odpowiedzialna za dzieło katechizacji. Odpowiedzialność ta ma swój ostateczny fundament w misyjnym poleceniu Chrystusa, a pełne potwierdzenie znajduje w wielowiekowym doświadczeniu Kościoła. Odpowiedzialność owa wynika również z tego, że „każda osoba ludzka ma prawo poszukiwania prawdy religijnej i swobodnego jej przyjmowania” (CT 14). Pewnego rodzaju odpowiedzialność za katechezę mają zatem także ci, którzy powinni zapewnić wolność religijną w państwie, a także w mniejszych społecznościach. Są oni bowiem odpowiedzialni za wolność katechizacji.


1. Odpowiedzialność kapłanów

 

167. W katechezie kapłani znajdują właściwe miejsce dla swojej pracy apostolskiej (CT 16). Jako „wychowawcy w wierze” (CT 64) powinni oni zadbać o to wszystko, co pomaga we właściwym zorganizowaniu pracy katechetycznej i pokierowaniu nią oraz o to, aby nikt nie był pozbawiony katechezy (kan. 773).

Szczególny obowiązek troski o katechezę spoczywa na proboszczach. Są oni zobowiązani do zadbania o to, by katechezą była objęta nie tylko młodzież i dzieci, ale również i dorośli. Powinni oni także stale dbać o rozwój katechezy rodzinnej (kan. 776).


2. Odpowiedzialność wspólnot zakonnych


168. Wiele rodzin zakonnych powstało w celu poświęcenia się chrześcijańskiemu nauczaniu dzieci i młodzieży. Obecnie, gdy można zauważyć tendencje do większego zaangażowania się wspólnot zakonnych w duszpasterską działalność kościołów lokalnych, trzeba, aby członkowie tych wspólnot jak najpilniej przygotowywali się do zadań katechetycznych i zechcieli poświęcić dziełu katechizacji maksimum swoich zdolności, sił i swego czasu (CT 65; kan. 778).

 

3. Odpowiedzialność katechetów świeckich

 

169. Udział świeckich w katechizacji jest najznakomitszą formą ich apostolstwa (CT 66). Jest to szczególnie ważne tam, gdzie dzieci i młodzież, z różnych powodów, nie otrzymują wykształcenia religijnego w środowisku rodzinnym (CT 66). Należy więc wszędzie, gdzie jest to tylko możliwe, angażować świeckich do pracy katechetycznej .

Diecezja lubelska jest pod tym względem szczególnie uprzywilejowana. Każdego roku bowiem kilkadziesiąt osób świeckich kończy studia teologiczne na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. Wiele z tych osób wyraża chęć podjęcia pracy katechetycznej. Należy to jak najszerzej wykorzystać.

Angażowaniu świeckich do katechezy stają niekiedy na przeszkodzie względy materialne. Nie każdą parafię stać na wypłacanie świeckim katechetom odpowiedniej pensji. Są także trudności ze znalezieniem dla nich mieszkania. W takich sytuacjach Synod zaleca proboszczom wyszukanie wśród swoich parafian osób chętnych do prowadzenia katechezy i pomoc w ukończeniu Diecezjalnego Studium Katechetycznego. Potem ludzie ci – posiadając już mieszkanie i znając środowisko – mogą łatwiej włączyć się w katechezę. Synod zachęca, aby kontynuowana była praktyka wysyłania na to Studium pracujących w parafii organistów. Byłoby też rzeczą wskazaną wyszukiwanie takich osób, które mając zapewnione środki utrzymania przez pracę zawodową lub emeryturę, zechciałyby nieodpłatnie prowadzić kilka godzin katechezy, traktując tę pracę społecznie, jako udział w duszpasterstwie parafialnym (kan. 759).


4. Odpowiedzialność rodziców


170. Szczególnie skuteczny wpływ wychowawczy ma działalność katechetyczna w rodzinie. Doświadczenie uczy, że ta katecheza nie może być w żaden sposób zastąpiona (CT 68). Zadaniem rodziców – jako pierwszych wychowawców i katechetów dziecka – jest wychowanie w wierze przez świadectwo życia, przez właściwe przeżywanie różnych wydarzeń rodzinnych i ukazywanie ich chrześcijańskiego sensu, a także kontynuowanie i dopełnianie tej formacji, którą ich dzieci otrzymują przez katechizację parafialną. Niechaj więc duszpasterze nieustannie przypominają rodzicom te wielkie zadania; niechaj z nimi współpracują i troskliwie dbają o to, aby rodzice byli dobrze przygotowani do katechizowania swoich dzieci (kań. 774 § 2).


5. Parafialne Rady Katechetyczne

 

171. W celu zwiększenia poczucia odpowiedzialności za katechezę, w każdej parafii należy utworzyć Radę Katechetyczną. Powinni wejść do niej: proboszcz, wszyscy katechizujący, wzorowi rodzice (szczególnie zainteresowani katechizacją) oraz inne osoby chętne i zainteresowane chrześcijańskim wychowaniem dzieci i młodzieży.

Swoją odpowiedzialność za katechezę Rada Katechetyczna realizuje przez:

a) ułatwianie katechetom współpracy z rodzicami;

b) troskę o frekwencję na katechezie i zainteresowanie się tymi, którzy z katechezy nie korzystają;

c) udzielanie pomocy dzieciom opóźnionym w katechizacji i zaniedbanym wychowawczo;

d) dbanie o sale katechetyczne i wyposażenie ich w odpowiednie pomoce;

e) wysuwanie propozycji i uwag w celu doskonalenia pracy katechetycznej ;

f) pomoc w organizowaniu rekolekcji, dni skupienia i różnych uroczystości dla dzieci i młodzieży;

g) rozpowszechnianie książek religijnych i prasy katolickiej.


E. Formacja katechetów


172. Katechetów trzeba formować tak, aby przez głoszenie słowa i świadectwo życia przekazywali naukę i życie Chrystusa nie przywiązując serca i umysłu katechizowanych do siebie i swoich osobistych poglądów; tak, aby każdy katecheta mógł zastosować do siebie słowa Jezusa: „Moja nauka nie jest moja, ale Tego, który mnie posłał” (J 7, 16). Zobowiązuje to katechetów do pilnego studiowania słowa Bożego, do wytrwałej, gorliwej modlitwy i stałego pogłębiania swojej zażyłości z Chrystusem (CT 6). Tylko ścisłe zjednoczenie z Chrystusem udziela bowiem wystarczającego światła i siły do właściwego prowadzenia katechezy (CT 9).

Katecheci powinni jednak być świadomi tego, że realizacja ich powołania w Kościele wymaga od nich przygotowania i rozwijania uzdolnień, autentycznego ducha chrześcijańskiego oraz obowiązku pełnego uszanowania wolności i inicjatywy osób, które katechizują. Dokonujące się poprzez katechezę spotkanie z Chrystusem jest bowiem tajemniczym procesem zależnym od łaski Bożej i wolnej woli człowieka i ostatecznie niezależnym od katechety. Katecheza i katecheta stoją w służbie tego procesu (OIK 71). Nie zwalnia to jednak katechetów od obowiązku dobrego przygotowania się do spełniania swojej posługi, ale jeszcze ten obowiązek powiększa.

173. Kapłani otrzymują przygotowanie do pracy katechetycznej podczas nauki w seminarium duchownym obejmującej zarówno kształcenie teoretyczne, jak i zdobywanie praktycznych umiejętności prowadzenia katechezy z różnymi grupami wiernych.

Siostry katechetki i katecheci świeccy zdobywają potrzebne przygotowanie albo przez studia w katolickich uczelniach teologicznych, albo przez ukończenie Diecezjalnego Studium Katechetycznego.

174. Przez cały czas, w którym katecheci pełnią swoją posługę, powinno trwać pogłębianie i aktualizowanie kwalifikacji katechetycznych w zakresie wiadomości teoretycznych i umiejętności praktycznych. Będzie się to dokonywać przez uczestnictwo w spotkaniach katechetycznych, sympozjach i kursach metodycznych organizowanych przez Wydział Nauki Chrześcijańskiej Kurii Diecezjalnej, a także przez osobiste studia, korzystanie z odpowiednich materiałów katechetycznych i sumienne opracowywanie konspektów katechez. Niech służą tej sprawie również regularne spotkania wszystkich katechetów pracujących w danej parafii.

175. Synod zwraca uwagę na konieczność ścisłej współpracy katechetów parafialnych z rodzicami ze względu na znaczenie, jakie ta współpraca może mieć dla katechetycznej formacji rodziców. Aby ta współpraca była rzeczywiście owocna, musi ona dokonywać się w klimacie dialogu i wspólnego naradzania się nad poszczególnymi problemami. Należy zatem również umożliwić rodzicom swobodne stawianie pytań oraz swobodne wypowiadanie się.


F. Organizacja pracy katechetycznej


1. Wydział Nauki Chrześcijańskiej

 

176. Nad całością pracy katechetycznej w diecezji czuwa Wydział Nauki Chrześcijańskiej, realizując wytyczne Komisji Katechetycznej Episkopatu oraz zalecenia Biskupa Diecezji.

Pracą Wydziału kieruje przewodniczący mając do pomocy wizytatorów diecezjalnych.

Do zadań Wydziału Nauki Chrześcijańskiej należy troska, aby nauczanie katechetyczne odbywało się według zatwierdzonych programów, systematycznie, a także przebiegało zgodnie z zasadami dydaktyczno-metodycznymi.

Sprawozdania z przebiegu pracy katechetycznej w diecezji przewodniczący Wydziału składa Biskupowi Diecezji.

Wydział Nauki Chrześcijańskiej kieruje pracą katechetyczną przez wydawanie odpowiednich zaleceń, gromadzenie uczących na okresowe konferencje, przeprowadzanie wizytacji itp.


2. Proboszczowie, rektorzy, wikariusze


177. Proboszcz parafii jest odpowiedzialny za przygotowanie punktów katechetycznych.

Wikariusze, a także rektor kościoła znajdującego się na terenie parafii, pomagają proboszczowi i według jego zaleceń organizują katechizację na powierzonych sobie odcinkach. Składają oni sprawozdanie ze swej pracy proboszczowi parafii.

W ośrodkach, w których liczba szkół jest duża, Biskup Diecezji mianuje specjalnych prefektów, których głównym zajęciem będzie katechizacja dzieci lub młodzieży.

Nauczanie na terenie parafii prowadzi osobiście proboszcz w takim wymiarze godzin, jaki nie koliduje z innymi obowiązkami duszpastersko-administracyjnymi.

Katecheci zatrudnieni i wynagradzani przez parafię, zgodnie z wytycznymi Komisji Katechetycznej Episkopatu, mają katechizować w wymiarze pełnego etatu szkolnego.

Księża prowadzący katechizację zobowiązani są do pisemnego opracowywania konspektów przez pierwsze 5 lat od ukończenia seminarium.

Proboszcz parafii ma obowiązek sprawdzania, czy młodzież ucząca się w innych miejscowościach uczęszcza na katechizację. Jeśli jest to potrzebne organizuje dla niej katechizację przy parafii.


3. Dziekani

 

178. Dziekan jako przedstawiciel Biskupa Diecezjalnego jest organizatorem pracy katechetycznej na terenie swojego dekanatu.

Wspólnie z wicedziekanem, przynajmniej raz w roku, mają obowiązek wizytować wszystkie punkty katechetyczne w dekanacie. Służą księżom i katechetom radą, dzielą się doświadczeniem oraz pomagają usuwać istniejące braki.

Dziekan przedstawia swoje spostrzeżenia i wnioski Biskupowi Diecezji – przede wszystkim dotyczące pojawiających się trudności.

Protokóły swoich wizytacji składa dziekan w Wydziale Nauki Chrześcijańskiej.

Konferencja dekanalna wybiera spośród katechetów wizytatora dekanalnego, który pełni funkcję zgodnie z wytycznymi Wydziału Nauki Chrześcijańskiej.


4. Nauczanie katechetyczne


179. Nauczanie katechetyczne należy rozpoczynać równocześnie z początkiem roku szkolnego.

Nauka religii powinna być zorganizowana dla każdej szkoły osobno. Uczestniczą w niej wszystkie dzieci niezależnie od przynależności parafialnej.

Obowiązującą pozostaje zasada nie łączenia klas. Wyjątek stanowią klasy, które ze względu na małą liczbę uczniów zostały połączone już w szkole.

Katechizacja powinna w zasadzie odbywać się w wymiarze 2 godzin tygodniowo dla każdej klasy szkoły podstawowej.

Katechizację na wszystkich szczeblach (przedszkole, szkoła podstawowa, zawodowa, średnia) organizuje parafia.

Proboszcz parafii, wspólnie z innymi księżmi zajmującymi się kate-chizacją, powinien zadbać o dostarczenie dzieciom lub młodzieży aktualnie dostępnych podręczników.

Na wszystkich szczeblach nauczania katechetycznego, uczący mają zadbać, aby zeszyty uczniów zawierały skrócony zapis podawanego materiału.

Na zakończenie roku katechetycznego należy w każdej klasie rozdać świadectwa.

Uczniowie najstarszych klas powinni otrzymać informację o dalszej katechizacji.

W przypadku katechizowania młodzieży poza własną parafią, należy organizować spotkania z tą młodzieżą i rodzicami w okresie świąt celem podtrzymania więzi z rodzinną parafią.

Księża odpowiedzialni za katechizację dzieci i młodzieży starają się przynajmniej raz na kwartał organizować spotkania z rodzicami. Przedstawiają na nich aktualnie przerabiany program, a także zamierzenia wychowawcze. Rodzice będą w ten sposób wciągani do współpracy z katechetą.

Katechizujący są obowiązani do prowadzenia dziennika. Po zakończeniu roku katechetycznego dzienniki składane są w archiwum parafialnym.

Duszpasterze nie obciążeni pracą katechetyczną we własnej parafii są obowiązani do katechizowania w innej parafii, na której terenie znajduje się szkoła gminna.

Koordynatorem współpracy między parafiami w zakresie katechizowania dzieci i młodzieży jest dziekan.


5. Punkty katechetyczne


180. Punkty katechetyczne mają być organizowane dla każdej szkoły.

Proboszcz parafii ma obowiązek zadbać, aby wyposażenie punktów katechetycznych nie było gorsze niż wyposażenie sal szkolnych.

Należy uwzględniać obowiązujące przepisy państwowe dotyczące higieny i bezpieczeństwa.

Każda parafia, a nawet większy punkt katechetyczny mają być wyposażone w pomoce audiowizualne.

Ze względu na trudności z wynajmem lokali na cele katechetyczne, parafia będzie starała się o posiadanie własnych domów katechetycznych.

Punkt katechetyczny należy traktować jako punkt sakralny i w związku z tym powinien on służyć nie tylko nauczaniu, ale i gromadzeniu na wspólną modlitwę, np.: msza na początek i koniec roku katechetycznego, pierwsze piątki miesiąca, msze niedzielne dla małych dzieci i chorych.

W sali katechetycznej powinna znajdować się gablotka zawierająca plan zajęć oraz informacje o życiu Kościoła i roku liturgicznym.


6. Praktyki religijne


181. Rok szkolny powinien się zaczynać i kończyć mszą św. dla dzieci, młodzieży i rodziców.

Specjalne nabożeństwo należy zorganizować na początku roku dla dzieci rozpoczynających naukę w pierwszej klasie. Powinno ono być połączone z błogosławieństwem książek, zeszytów i innych pomocy szkolnych.

W Wielkim Poście i Adwencie należy organizować dla dzieci i młodzieży specjalne rekolekcje.

Katechizacja ma prowadzić do ożywienia życia sakramentalnego i systematycznego uczestnictwa w niedzielnej mszy świętej.