TYTUŁ XXVII
SANKCJE KARNE W KOŚCIELE

ROZDZIAŁ I
PRZESTĘPSTWA I KARY W OGÓLNOŚCI

Kan. 1401. Skoro Bóg stara się wszelkimi sposobami przyprowadzić zbłąkaną owcę, ci, którzy otrzymali od Niego władzę związywania i rozwiązywania, mają odpowiednim lekarstwem zaradzić chorobie sprawców przestępstw, ujawniać ich, błagać i ganić z wszelką cierpliwością i umiejętnością, a co więcej, mają nakładać kary w celu takiego wyleczenia ran wyrządzonych przez przestępstwo, by ani nie zepchnąć przestępców w przepaść rozpaczy, ani popuszczaniem cugli nie powodować rozluźnienia obyczajów i pogardy dla prawa.
Kan. 1402. § 1. Kara kanoniczna powinna być nałożona przez sąd karny przepisany w kan. 1468 - 1482, z zachowaniem władzy karania należącej do sędziego w wypadkach określonych prawem i z odwołaniem przeciwnego zwyczaju.
§ 2. Jeśli zaś według osądu władzy, o której mowa w § 3, poważne okoliczności sprzeciwiają się ustanowieniu sądu karnego, oraz jeśli dowody przestępstwa są pewne, przestępstwo może być ukarane przez dekret pozasądowy według kan. 1486 i 1487, jednak nie poprzez pozbawienie urzędu, tytułu, insygniów ani poprzez suspensę ponad jeden rok, ani poprzez zredukowanie do niższego stopnia, ani poprzez ekskomunikę większą. KPK/83: 1342 § 1, 2
KPK/17: 1933 § 4
§ 3. Taki dekret oprócz Stolicy Apostolskiej mogą wydać w granicach swoich kompetencji: Patriarcha, Arcybiskup większy, Biskup eparchialny oraz wyższy przełożony instytutu życia konsekrowanego, który posiada zwyczajną władzę rządzenia, z wykluczeniem wszystkich pozostałych.
Kan. 1403. § 1. Choćby chodziło o przestępstwo, które pociąga za sobą karę prawnie obligatoryjną, Hierarcha, po wysłuchaniu rzecznika sprawiedliwości od procedury karnej, może zupełnie odstąpić od wymierzenia kary, jeśli, według osądu samego Hierarchy, zachodzą jednocześnie wszystkie wymienione okoliczności: przestępca nie wezwany jeszcze przed sąd swoje przestępstwo wyjawi Hierarsze na forum zewnętrznym poruszony szczerą pokutą, a także zadbano o odpowiednie naprawienie zgorszenia i szkody.
§ 2. Hierarcha nie może tego uczynić, jeśli chodzi o przestępstwo, które pociąga za sobą karę, od której uwolnienie zostało zarezerwowane wyższej władzy, aż do czasu otrzymania pozwolenia od tej władzy.
Kan. 1404. § 1. W odniesieniu do kar należy stosować interpretację łagodniejszą.
§ 2. Nie wolno rozciągać kary z osoby na osobę lub z przypadku na 
przypadek, nawet jeśli istnieje odpowiednia racja, a tym bardziej poważniejsza.
Kan. 1405. § 1. Kto posiada władzę ustawodawczą, może również, o ile zachodzi rzeczywista konieczność podniesienia dyscypliny kościelnej, stanowić ustawy karne, oraz swoimi ustawami zabezpieczać, dzięki stosownej karze, prawo Boże lub ustawę kościelną wydaną przez wyższą władzę, przy zachowaniu granic swojej kompetencji z racji terytorium lub osób. KPK/83: 1315 § 1, 1317
KPK/17: 2214 § 2, 2221
§ 2. Do kar ustanowionych prawem wspólnym za jakiekolwiek przestępstwo prawo partykularne może dodać inne kary; można jednak uczynić to, tylko z najpoważniejszej przyczyny; jeśli zaś prawo wspólne stanowi karę nieokreśloną lub fakultatywną, prawo partykularne może w jej miejsce ustanowić karę określoną lub obligatoryjną. KPK/83: 1315 § 3
§ 3. Patriarchowie i Biskupi eparchialni powinni się troszczyć o to, aby - o ile to możliwe - na tym samym terytorium ustawy karne prawa partykularnego były jednakowe. KPK/83: 1316
Kan. 1406. § 1. O ile ktoś może ustanawiać nakazy, o tyle po dojrzałym rozważeniu sprawy i z największym umiarem może grozić karami określonymi przez nakaz, z wyjątkami wyliczonymi w kan. 1402, § 2; Patriarcha zaś może także za zgodą Stałego Synodu grozić tymi karami przez nakaz. KPK/83: 1319 § 1, 2
KPK/17: 2220 § 1
§ 2. Upomnienie z zagrożeniem karami, za pomocą którego Hierarcha przynagla w poszczególnych przypadkach do zachowania ustaw niekarnych, jest zrównane z nakazem karnym.
Kan. 1407. § 1. Jeśli według osądu Hierarchy, który może nałożyć karę, natura przestępstwa na to pozwala, kara nie może być nałożona, jeśli przestępca wcześniej przynajmniej jeden raz nie został upomniany, aby odstąpił od przestępstwa, i dano odpowiedni czas do zastanowienia. KPK/83: 1347 § 1
KPK/17: 2233 § 2
§ 2. Za tego, który odstąpił od przestępstwa, uważany jest ten, kto żałował szczerze przestępstwa, a ponadto odpowiednio naprawił zgorszenie i szkody lub przynajmniej poważnie to przyrzekł. KPK/83: 1347 § 2
KPK/17: 2242 § 3
§ 3. Upomnienie karne zaś, o którym mowa w kan. 1406, § 2, jest wystarczające, aby można było wymierzyć karę.
Kan. 1408. Kara nie wiąże winnego, chyba że została wymierzona wyrokiem lub dekretem, z zachowaniem prawa Biskupa Rzymskiego lub Soboru Ekumenicznego do postanowienia inaczej. KPK/83: 1314
KPK/17: 2217 § 1 n. 2
Kan. 1409. § 1. W stosowaniu ustawy karnej, chociażby ustawa używała słów nakazujących, sędzia zgodnie z własnym sumieniem i roztropnością może: KPK/83: 1344, 1346
KPK/17: 2223 § 3, 2224 § 2, 2288
odłożyć wymierzenie kary na czas bardziej odpowiedni, jeśli przewiduje się, że z pospiesznego ukarania winnego wyniknie większe zło; KPK/83: 1344 n. 1
KPK/17: 2223 § 3 n. 1
2º powstrzymać się od wymierzenia kary lub wymierzyć karę mniejszą, jeśli winny się poprawił oraz zadbano o naprawienie zgorszenia i należyte wynagrodzenie szkody, albo jeśli został już przez władzę świecką wystarczająco ukarany lub przewiduje się, że będzie ukarany; KPK/83: 1344 n. 2
KPK/17: 2223 § 3 n. 2
3º kary w słusznych granicach złagodzić, jeśli winny dopuścił się wielu przestępstw i suma kar wydaje się nadmierna; KPK/83: 1346
KPK/17: 2224 § 2
4º zawiesić obowiązek przestrzegania kary na korzyść tego, kto żyjąc wcześniej uczciwie dopuścił się przestępstwa po raz pierwszy, jeżeli nie sprzeciwia się temu naprawienie zgorszenia. Zawieszona kara ustaje zupełnie, jeśli w czasie określonym przez sędziego winny powtórnie nie popełni przestępstwa, inaczej jako winny obu przestępstw winien zostać surowiej ukarany, chyba że tymczasem wygasła skarga karna dotycząca pierwszego przestępstwa. KPK/83: 1349
KPK/17: 2288
§ 2. Jeśli kara jest nieokreślona, a ustawa inaczej nie stanowi, sędzia nie może wymierzyć kar określonych w kan. 1402, § 2. KPK/83: 1349
KPK/17: 2223 § 1
Kan. 1410. Przy wymierzaniu kar duchownemu należy pozostawić mu to, co niezbędne do należytego utrzymania, chyba że chodzi o depozycję. W tym przypadku Hierarcha powinien się zatroszczyć, aby ukaranemu depozycją, który z powodu kary rzeczywiście znajduje się w niedostatku, w możliwie najlepszy sposób przyjść z pomocą, zawsze zachowując pozostałe prawa do ubezpieczenia, zabezpieczenia socjalnego oraz opieki medycznej na korzyść jego, oraz jego rodziny, o ile jest żonaty. KPK/83: 1350 § 1, 2
KPK/17: 2299 § 3, 2303 § 2
SN: 451
CS: 57
Kan. 1411. Żadna kara nie może zostać wymierzona po wygaśnięciu skargi karnej. KPK/83: 1313 § 1
Kan. 1412. § 1. Kto podlega ustawie lub nakazowi karnemu, podlega również karze z nimi związanej.
§ 2. Jeśli po popełnieniu przestępstwa zmienia się ustawa, należy stosować ustawę korzystniejszą dla winnego. KPK/17: 2226 § 2
§ 3. Jeśli zaś ustawa późniejsza znosi ustawę lub przynajmniej karę, to kara, chociażby została wymierzona, natychmiast ustaje. KPK/83: 1313 § 2
KPK/17: 2226 § 3
§ 4. Kara wiąże winnego wszędzie, także po ustaniu władzy tego, który karę wymierzył, chyba że prawo wspólne wyraźnie co innego zastrzega. KPK/83: 1351
KPK/17: 2226 § 4
Kan. 1413. § 1. Nie podlega żadnej karze ten, kto nie ukończył czternastego roku życia. KPK/83: 1323 n. 1
KPK/17: 2204, 2230
§ 2. Kto zaś popełnił przestępstwo pomiędzy czternastym a osiemnastym rokiem życia może zostać ukarany tylko karami nie powodującymi pozbawienia jakiegokolwiek dobra, chyba że Biskup eparchialny lub sędzia w szczególnych przypadkach co innego uzna za lepsze dla jego poprawy. KPK/83: 1324 § 1 n. 4
KPK/17: 2204, 2230
Kan. 1414. § 1. Karom podlega tylko ten, kto naruszył ustawę karną lub nakaz karny albo umyślnie, albo z ciężkiego zawinionego zaniedbania należytej staranności, albo z ciężkiej zawinionej ignorancji co do ustawy lub nakazu. KPK/83: 1321 § 1, 2
KPK/17: 2195 § 1, 2, 
2199, 2200 § 1
§ 2. Domniemywa się, że zewnętrzne naruszenie ustawy karnej lub nakazu karnego było umyślne, dopóki nie udowodni się czegoś przeciwnego; co do pozostałych ustaw lub nakazów domniemywa się to jedynie wtedy, gdy ustawa lub nakaz powtórnie zostały naruszone po upomnieniu karnym. KPK/83: 1321 § 3
KPK/17: 2200 § 2
Kan. 1415. Jeśli istnieje według praktyki wspólnej i doktryny kanonicznej okoliczność łagodząca, byleby jednak przestępstwo nadal miało miejsce, sędzia karę ustanowioną ustawą lub nakazem może złagodzić; co więcej, zgodnie z własną roztropnością, jeśli co innego uzna za lepsze dla poprawy winnego oraz naprawienia zgorszenia i szkody, może także odstąpić od wymierzenia kary. KPK/83: 1324 § 2, 1345
KPK/17: 2218 § 1, 2223 § 3 n. 3
Kan. 1416. Jeśli przestępstwo zostało popełnione przez recydywistę lub jeśli istnieje okoliczność obciążająca według wspólnej praktyki i doktryny kanonicznej, sędzia może ukarać winnego ciężej niż ustawa lub nakaz stanowi, nie wykluczając kar wyliczonych w kan. 1402 § 2. KPK/83: 1326 § 1 n. 4
KPK/17: 2208 § 1
KAN. 1417
Kan. 1417. Ci, którzy po wspólnym powzięciu przestępczego zamiaru współdziałają w przestępstwie, a nie są wyraźnie wymienieni w ustawie lub nakazie karnym, mogą być ukarani tymi samymi karami co główny sprawca albo, według roztropności sędziego, innymi karami takiej samej lub mniejszej ciężkości. KPK/83: 1329 § 1
KPK/17: 2209 § 1, 2231
Kan. 1418. § 1. Kto uczynił coś dla dokonania przestępstwa lub czegoś zaniechał, jednak wbrew własnej woli nie zdołał go dokonać, nie podlega karze ustanowionej za popełnienie przestępstwa, chyba że ustawa lub nakaz inaczej zastrzega. KPK/83: 1328 § 1
KPK/17: 2212 § 1, 2213 § 1
§ 2. Jeśli działanie lub zaniechanie z natury swej prowadzą do dokonania przestępstwa, sprawca powinien być ukarany odpowiednią karą, przede wszystkim jeśli wyrządził zgorszenie lub inną poważną szkodę; lżejszą jednak niż ta, która została ustanowiona za popełnienie przestępstwa. KPK/83: 1328 § 2
KPK/17: 2212 § 2, 2235
§ 3. Od wszelkiej kary zostaje uwolniony ten, kto dobrowolnie odstąpił od powziętego zamiaru popełnienia przestępstwa, jeśli z usiłowania nie wynikła żadna szkoda lub zgorszenie. KPK/83: 1328 § 2
KPK/17: 2213 § 3, 2235
Kan. 1419. § 1. Ten, kto może dyspensować od ustawy karnej lub uwolnić od nakazu karnego, może także darować wymierzoną karę mocą tej ustawy lub nakazu. KPK/83: 1354 § 1
KPK/17: 2236 § 2
§ 2. Ponadto może również ustawą lub nakazem karnym udzielić innym osobom władzy darowania kar. KPK/83: 1354 § 2
KPK/17: 2236 § 1
Kan. 1420. § 1. Karę wymierzoną mocą prawa wspólnego może darować:
KPK/83: 1355 § 1
KPK/17: 2236 § 1, 2237 § 1, 2, 2253 n. 3
Hierarcha, który ustanowił trybunał karny lub karę wymierzył dekretem; KPK/83: 1355 § 1 n. 1
KPK/17: 2236 § 1, 2237 § 1, 2, 2253 n. 3
2º Hierarcha miejsca, gdzie sprawca aktualnie przebywa, po zasięgnięciu rady Hierarchy, o którym mowa w n. 1. KPK/83: 1355 § 1 n. 2
KPK/17: 2253 n. 3
§ 2. Te normy stosuje się również odnośnie do kar wymierzonych mocą prawa partykularnego lub nakazu karnego, chyba że inaczej zastrzega prawo partykularne Kościoła sui iuris. KPK/83: 1356 § 1, 2
KPK/17: 2236 § 1, 2237 § 1, 2, 2253 n. 2
§ 3. Karę wymierzoną przez Stolicę Apostolską może darować jedynie Stolica Apostolska, chyba że darowanie kary zostało delegowane Patriarsze lub komuś innemu. KPK/83: 1355 § 1, 1356 § 1
KPK/17: 2236 § 1, 2237 § 1 n. 2, 2253 n. 3
Kan. 1421. Darowanie kary wymuszone albo siłą, albo ciężką bojaźnią albo przymusem jest nieważne z mocy samego prawa. KPK/83: 1360
KPK/17: 2238
Kan. 1422. § 1. Darowanie kary może być dokonane także wtedy, gdy nie wie o tym sprawca, lub pod warunkiem. KPK/83: 1361 § 1
KPK/17: 2239 § 1
§ 2. Darowanie kary powinno być udzielone na piśmie, chyba że poważna przyczyna co innego doradza. KPK/83: 1361 § 2
KPK/17: 2239 § 2
§ 3. Należy się wystrzegać rozgłaszania prośby o darowanie kary lub samego darowania, chyba że i o ile jest potrzebne dla ochrony dobrego imienia sprawcy lub konieczne dla naprawienia zgorszenia. KPK/83: 1361 § 3
Kan. 1423. § 1. Z zachowaniem prawa Biskupa Rzymskiego do darowania każdej kary sobie lub innym zarezerwowanej, Synod Biskupów Kościoła Patriarchalnego lub Arcybiskupiego większego poprzez ustawę wydaną ze względu na poważne okoliczności może zarezerwować Patriarsze lub Arcybiskupowi większemu darowanie kar w stosunku do swych podwładnych, którzy mają stałe lub tymczasowe zamieszkanie w granicach terytorium Kościoła, którym przewodzą; nikt inny nie może ważnie sobie lub innym rezerwować darowania kar ustanowionych prawem wspólnym, chyba że za zgodą Stolicy Apostolskiej.
§ 2. Każda rezerwacja powinna być interpretowana ściśle. KPK/83: 1354 § 3
KPK/17: 2246 § 2
Kan. 1424. § 1. Karę można darować tylko wtedy, gdy sprawca szczerze żałuje popełnionego przestępstwa oraz zadbano o odpowiednie naprawienie zgorszenia i szkody. KPK/83: 1358 § 1
KPK/17: 2248 § 2
§ 2. Jeśli zaś według osądu osoby kompetentnej do darowania kary wypełnione zostały te warunki, darowania nie można odmówić, o ile ze względu na naturę kary jest to możliwe. KPK/83: 1358 § 1
KPK/17: 2248 § 2
Kan. 1425. Jeśli ktoś jest związany wieloma karami, darowanie obejmuje tylko te, które są w nim wyraźnie wymienione; natomiast darowanie ogólne obejmuje wszystkie kary, z wyjątkiem pominiętych w złej wierze w prośbie przez sprawcę. KPK/83: 1359
KPK/17: 2249 § 2
Kan. 1426. § 1. Jeśli inna kara nie została prawem określona, mogą być wymierzone według starożytnej tradycji Kościołów Wschodnich kary nakazujące wykonanie jakiegoś poważnego dzieła religijności, pobożności lub miłości, na przykład określone modlitwy, pobożna pielgrzymka, specjalny post, jałmużna, duchowe odosobnienie.
§ 2. Temu, kto nie jest dysponowany do przyjęcia tych kar, należy wymierzyć inne kary.
Kan. 1427. § 1. Z zachowaniem prawa partykularnego, publiczna nagana udzielana jest w obecności notariusza lub wobec dwóch świadków lub w formie pisemnej, tak jednak, aby przyjęcie i treść pisma były możliwe do stwierdzenia na podstawie jakiegoś dokumentu. KPK/83: 1339 § 3
KPK/17: 2309 § 2, 5
§ 2. Należy się wystrzegać, aby owa nagana publiczna nie spowodowała większej niesławy sprawcy niż jest to proporcjonalne do czynu.
Kan. 1428. Jeśli powaga przypadku tak doradza, a zwłaszcza jeśli chodzi o recydywę, Hierarcha może oprócz kar wymierzonych wyrokiem stosownie do norm prawa dodać dekretem administracyjnym określony sposób nadzoru.
Kan. 1429. § 1. Zakaz przebywania na określonym miejscu lub terytorium może dotyczyć tylko duchownych, zakonników lub członków stowarzyszeń życia wspólnego na wzór zakonników; natomiast nakaz przebywania na określonym miejscu lub terytorium tylko duchownych należących do eparchii, z zachowaniem prawa instytutów życia konsekrowanego. KPK/83: 1337 § 1
§ 2. Do wydania nakazu przebywania na określonym miejscu lub terytorium wymagana jest zgoda Hierarchy miejsca, chyba że odnosi się to albo do domu instytutu życia konsekrowanego na prawie papieskim lub patriarszym, w którym to przypadku wymagana jest zgoda kompetentnego przełożonego, albo do domu wyznaczonego dla wielu duchownych eparchialnych dla pokuty lub poprawy. KPK/83: 1337 § 2
KPK/17: 2301
Kan. 1430. § 1. Pozbawienia karne mogą dotyczyć tylko tej władzy, urzędów, posług, zadań, praw, przywilejów, uprawnień, łask, tytułów, odznaczeń, które znajdują się pod władzą przełożonego ustanawiającego karę lub Hierarchy, który ustanowił sąd karny lub je wymierzył dekretem; to samo dotyczy karnego przeniesienia na inny urząd. KPK/83: 1338 § 1
§ 2. Nie można pozbawić władzy święceń, lecz tylko zabronić wykonywania wszystkich lub niektórych jej aktów według norm prawa wspólnego; również nie można pozbawić kogoś stopni akademickich. KPK/83: 1338 § 2
KPK/17: 2303 § 1
Kan. 1431. § 1. Ukarani ekskomuniką mniejszą są pozbawieni prawa przyjęcia Boskiej Eucharystii; mogą być ponadto wykluczeni z uczestnictwa w Boskiej Liturgii, a także wstępu do kościoła, jeśli w nim jest sprawowany publiczny kult Boży. KPK/83: 1332
KPK/17: 2275 n. 1, 2, 2277
§ 2. W wyroku lub dekrecie wymierzającym tę karę powinien być określony zakres tej kary i, jeśli przypadek tego wymaga, czas jej trwania.
Kan. 1432. § 1. Suspensa może dotyczyć albo wszystkich, albo niektórych aktów władzy święceń lub rządzenia, wszystkich lub niektórych aktów lub praw związanych z urzędem, posługą lub zadaniem; jej zakres określa sam wyrok lub dekret, który karę wymierza, chyba że został już określony przez prawo. KPK/83: 1333 § 1, 1334 § 1
KPK/17: 2279 § 2
§ 2. Nikt nie może zostać ukarany suspensą dotyczącą aktów innych niż te, które znajdują się pod władzą przełożonego ustanawiającego karę lub Hierarchy, który ustanowił sąd karny lub wydał dekret suspensy. KPK/83: 1333 § 3 n. 1
KPK/17: 2282
§ 3. Suspensa nigdy nie dotyczy ważności aktów ani prawa do mieszkania, jeśli takie sprawca z racji urzędu, posługi lub zadania posiada; suspensa zaś zabraniająca pobierania dochodów, wynagrodzeń, pensji i innych podobnych, zawiera w sobie obowiązek zwrotu tego, co zostało bezprawnie przyjęte, nawet w dobrej wierze. KPK/83: 1333 § 1, 3, 4, 1336 § 1 n. 3
KPK/17: 2280 § 1, 2
Kan. 1433. § 1. Duchownemu zredukowanemu do niższego stopnia zabrania się wykonywania tych aktów władzy święceń i rządzenia, które nie odpowiadają temu stopniowi.
§ 2. Duchownemu zaś wykluczonemu ze stanu duchownego zabrania się pełnienia wszystkich urzędów, posług i innych zadań, wynagrodzeń kościelnych i jakiejkolwiek władzy delegowanej; staje się do ich pełnienia niezdolnym; zabrania mu się wykonywania władzy święceń; nie może być promowany do wyższych święceń i zostaje zrównany ze świeckim, co do skutków kanonicznych, z zachowaniem kan. 396 i 725. KPK/83: 1336 § 1 n. 5
KPK/17: 2298 n. 12
Kan. 1434. § 1. Ekskomunika większa, oprócz tego wszystkiego, o czym mowa w kan. 1431 § 1, zabrania przyjmowania pozostałych sakramentów, sprawowania sakramentów i sakramentaliów, urzędów, posług lub jakichkolwiek zadań, wykonywania aktów władzy rządzenia, które to akty, jeśli są jednak wykonywane, są nieważne z mocy samego prawa. KPK/83: 1331 § 1, 2
KPK/17: 2259 § 1, 2260 § 
1, 2261 § 2263, 2264, 
2265 § 1
§ 2. Zabrania się ukaranemu ekskomuniką większą uczestniczenia w Boskiej Liturgii i w jakichkolwiek innych publicznych celebracjach kultu Bożego. KPK/83: 1331 § 2
KPK/17: 2259 § 2
§ 3. Ukaranemu ekskomuniką większą zabrania się korzystania z przywilejów wcześniej mu udzielonych; nie może ważnie otrzymać w Kościele godności, urzędu, posługi i innego zadania, a wynagrodzenie i dochody z nimi związane nie stanowią jego własności; jest także pozbawiony czynnego i biernego prawa głosu. KPK/83: 171 § 1, 1331 § 2
KPK/17: 2263, 2265 § 1, 2266
Kan. 1435. § 1. Jeśli kara zabrania przyjmowania sakramentów lub sakramentaliów, zakaz ten zostaje zawieszony, gdyby sprawca znalazł się w niebezpieczeństwie śmierci. KPK/83: 1352 § 1
§ 2. Jeśli kara zabrania sprawowania sakramentów lub sakramentaliów lub wykonywania aktów władzy rządzenia, zakaz zostaje zawieszony, ilekroć jest to konieczne dla udzielenia posługi chrześcijanom znajdującym się w niebezpieczeństwie śmierci. KPK/83: 1335
KPK/17: 2261 § 3, 2275 n. 2, 2284

ROZDZIAŁ II
KARY ZA POSZCZEGÓLNE PRZESTĘPSTWA

Kan. 1436. § 1. Kto zaprzecza jakiejś prawdzie, w którą należy wierzyć wiarą boską i katolicką lub ją poddaje w wątpliwość, albo porzuca całkowicie wiarę chrześcijańską i zgodnie z prawem upomniany nie poprawia się, jako heretyk albo apostata powinien zostać ukarany ekskomuniką większą; duchowny może zostać ukarany oprócz tego innymi karami, nie wyłączając depozycji. KPK/83: 1364 § 1, 2
KPK/17: 2314 § 1
§ 2. Poza tymi wypadkami, ten kto z uporem odrzuca prawdę, która 
została uznana za definitywnie obowiązującą przez Biskupa Rzymskiego lub Kolegium Biskupów mocą autentycznego Urzędu Nauczycielskiego, albo kto głosi doktrynę potępioną przez nich jako błędną i nie odwołuje tego, gdy zostanie prawnie upomniany, powinien zostać ukarany odpowiednią karą.
KPK/83: 1371 n. 1
KPK/17: 2317
Treść kan. 1436 § 2 zmieniona listem apostolskim Jana Pawła II Ad tuendam fidem z dnia 18 maja 1998 r. (AAS 90 (1998) s. 457-461).
Kan. 1437. Kto odmawia uznania zwierzchnictwa najwyższej władzy Kościoła lub utrzymywania wspólnoty z chrześcijanami jej podlegającymi, i prawnie upomniany nie okaże posłuszeństwa, jako schizmatyk powinien zostać ukarany ekskomuniką większą. KPK/83: 1364 § 1
KPK/17: 2314 § 1 n. 1
Kan. 1438. Kto świadomie opuścił w Boskiej Liturgii i w Liturgii Godzin prawem nakazane wspomnienie Hierarchy, jeśli zgodnie z prawem upomniany nie poprawił się, powinien zostać ukarany odpowiednią karą, nie wyłączając ekskomuniki większej.
Kan. 1439. Rodzice lub ich zastępujący, którzy oddają dzieci do chrztu lub na wychowanie w religii akatolickiej, powinni zostać ukarani odpowiednią karą. KPK/83: 1366
KPK/17: 2319 § 1 n. 2, 3, 4
Kan. 1440. Kto narusza normy prawa o współuczestnictwie w rzeczach świętych, może zostać ukarany odpowiednią karą. KPK/83: 1365
KPK/17: 2316
Kan. 1441. Kto przeznacza rzecz świętą do użytku świeckiego lub używa w złym celu, powinien zostać ukarany suspensą albo zakazem przyjmowania Boskiej Eucharystii. KPK/83: 1376
KPK/17: 2325, 2329
Kan. 1442. Kto Boską Eucharystię porzucił albo w celu świętokradczym zabrał lub zatrzymał, powinien zostać ukarany ekskomuniką większą oraz, jeśli jest duchownym, także innymi karami, nie wyłączając depozycji. KPK/83: 1367
KPK/17: 2320

Kan. 1442. Wyrażenie porzucić oznacza każdą czynność dokonaną przeciwko ¦więtym Postaciom dobrowolnie i w sposób ciężko zawiniony (Int. z dnia 4 czerwca 1999 r. – AAS 91 (1999) s. 918)')" onmouseout="ukryjDymek()">
Kan. 1443. Kto symulował sprawowanie Boskiej Liturgii lub innych sakramentów, powinien zostać ukarany odpowiednią karą, nie wyłączając ekskomuniki większej. KPK/83: 1378 § 2 n. 1, 2, § 3; 1379
KPK/17: 2322 n. 1, 2366
Kan. 1444. Kto dopuścił się krzywoprzysięstwa przed władzą kościelną albo, nawet nie zaprzysiężony, pytany zgodnie z prawem przez sędziego świadomie potwierdził fałsz albo zataił prawdę, albo do tych przestępstw nakłaniał, powinien zostać ukarany sprawiedliwą karą. KPK/83: 1368
KPK/17: 1743 § 3, 1755 § 3, 1794, 2323
SN: 265 § 3, 277 § 3, 317
Kan. 1445. § 1. Kto dopuścił się przymusu fizycznego wobec Biskupa lub wyrządził mu inną poważną krzywdę, powinien zostać ukarany odpowiednią karą, nie wyłączając, jeśli jest duchownym, depozycji; jeśli zaś popełnił to przestępstwo wobec Metropolity, Patriarchy lub samego Biskupa Rzymskiego, powinien zostać ukarany ekskomuniką większą, której darowanie w ostatnim przypadku jest zarezerwowane samemu Biskupowi Rzymskiemu. KPK/83: 1370 § 1, 2
KPK/17: 2343 § 1 n. 1, §  3
§ 2. Kto uczynił to wobec innego duchownego, zakonnika, członka stowarzyszenia życia wspólnego na wzór zakonników lub wobec świeckiego aktualnie wykonującego kościelne zadanie, powinien zostać ukarany odpowiednią karą. KPK/83: 1370 § 3
KPK/17: 2343 § 4
Kan. 1446. Kto własnemu Hierarsze, który zgodnie z prawem coś nakazuje lub czegoś zabrania, okazuje nieposłuszeństwo i po upomnieniu trwa w nieposłuszeństwie, jako przestępca powinien zostać ukarany odpowiednią karą. KPK/83: 1371 n. 2
KPK/17: 2331 § 1
Kan. 1447. § 1. Kto wzbudza bunt lub nienawiść przeciwko jakiemukolwiek Hierarsze lub jego podwładnych zachęca do nieposłuszeństwa względem niego, powinien zostać ukarany odpowiednią karą, nie wyłączając ekskomuniki większej, przede wszystkim, jeśli przestępstwo zostało popełnione przeciwko Patriarsze lub przeciwko Biskupowi Rzymskiemu. KPK/83: 1373
KPK/17: 2331 § 2, 2337 § 1, 2344
§ 2. Kto przeszkadza w swobodnym wykonywaniu posługi, wyboru lub władzy kościelnej albo w zgodnym z prawem używaniu doczesnych dóbr kościelnych, albo wywiera nacisk na wyborcę lub na tego, kto wykonuje władzę lub posługę, powinien zostać ukarany odpowiednią karą. KPK/83: 1375
KPK/17: 2333, 2334 n.1, 2, 2345, 2346, 2490 § 1
Kan. 1448. § 1. Kto w publicznym widowisku, w wypowiedzi, w rozpowszechnionym piśmie albo w inny sposób przy pomocy środków społecznego przekazu, wypowiada bluźnierstwo, poważnie narusza dobre obyczaje albo znieważa religię lub Kościół bądź wywołuje nienawiść lub pogardę, powinien zostać ukarany odpowiednią karą. KPK/83: 1369
KPK/17: 2323
§ 2. Kto zapisuje się do stowarzyszenia działającego w jakikolwiek sposób przeciwko Kościołowi, powinien zostać ukarany odpowiednią karą. KPK/83: 1374
KPK/17: 2335
Kan. 1449. Kto bez przepisanej prawem zgody lub pozwolenia alienował dobra kościelne, powinien zostać ukarany odpowiednią karą. KPK/83: 1377
KPK/17: 2347 n. 1, 2, 3
Kan. 1450. § 1. Kto popełnił zabójstwo, powinien zostać ukarany ekskomuniką większą; duchowny oprócz tego powinien zostać ukarany innymi karami, nie wyłączając depozycji. KPK/83: 1397
KPK/17: 2354 § 1, 2
§ 2. W ten sam sposób powinien zostać ukarany ten, kto spowodował aborcję, po zaistnieniu skutku, z zachowaniem kan. 728 § 2. KPK/83: 1398
KPK/17: 2350 § 1

Kan. 1451. Kto uprowadził człowieka lub go niesprawiedliwie uwięził, ciężko zranił lub okaleczył, dręczył go torturami fizycznymi lub psychicznymi, powinien zostać ukarany odpowiednią karą, nie wyłączając ekskomuniki większej. KPK/83: 1397
KPK/17: 2353
Kan. 1452. Kto wyrządził komukolwiek poważną krzywdę lub jego dobre imię poważnie naruszył przez oszczerstwo, jest zobowiązany do odpowiedniego zadośćuczynienia, jeśli zaś odmówił, powinien zostać ukarany ekskomuniką mniejszą lub suspensą. KPK/83: 1390 § 3
KPK/17: 2355
Kan. 1453. § 1. Duchowny konkubinariusz lub trwający w innym grzechu zewnętrznym przeciwko czystości wywołującym zgorszenie, powinien zostać ukarany suspensą, do której, gdy trwa w przestępstwie, można stopniowo dodawać inne kary aż do depozycji. KPK/83: 1395 § 1
KPK/17: 2359 § 1, 2
§ 2. Duchowny, który usiłuje zawrzeć zabronione małżeństwo, powinien zostać deponowany. KPK/83: 1394 § 1
KPK/17: 2388 § 1
§ 3. Popełniający te przestępstwa zakonnik, który złożył publiczny wieczysty ślub czystości, a nie przyjął święceń, powinien zostać ukarany odpowiednią karą. KPK/83: 1394 § 2
KPK/17: 2388 § 2
Kan. 1454. Kto kogokolwiek fałszywie oskarżył o jakieś przestępstwo, powinien zostać ukarany odpowiednią karą, nie wyłączając ekskomuniki większej; zwłaszcza jeśli został oskarżony spowiednik, Hierarcha, duchowny, zakonnik, członek stowarzyszenia życia wspólnego na wzór zakonników lub świecki wykonujący kościelne zadanie, z zachowaniem kan. 731. KPK/83: 1390 § 1, 2
KPK/17: 2355, 2363
Kan. 1455. Kto sporządził fałszywy dokument kościelny albo potwierdził w nim fałsz, albo w jakikolwiek sposób fałszywym lub zmienionym dokumentem świadomie posłużył się w sprawie kościelnej, albo prawdziwy dokument zmienił, zniszczył lub ukrył, powinien zostać ukarany odpowiednią karą. KPK/83: 1391 n. 1, 2, 3
KPK/17: 2360 § 1, 2361, 2362, 2406 § 1
Kan. 1456. § 1. Spowiednik, który naruszył bezpośrednio pieczęć sakramentalną, powinien zostać ukarany ekskomuniką większą, z zachowaniem kan. 728 § 1 n. 1; jeśli w inny sposób tę tajemnicę złamał, powinien zostać ukarany odpowiednią karą. KPK/83: 1388 § 1
KPK/17: 2369 § 1
§ 2. Kto usiłował w jakikolwiek sposób zdobyć wiadomości ze spowiedzi lub po ich zdobyciu przekazał innym, powinien zostać ukarany ekskomuniką mniejszą lub suspensą. KPK/83: 1388 § 2
KPK/17: 2369 § 2
Kan. 1457. Kapłan, który rozgrzeszył wspólnika w grzechu przeciwko czystości, powinien zostać ukarany ekskomuniką większą, z zachowaniem kan. 728 § 1 n. 2. KPK/83: 1378 § 1
KPK/17: 2367 § 1
Kan. 1458. Kapłan, który w czasie lub z okazji lub pod pretekstem spowiedzi nakłaniał penitenta do grzechu przeciwko czystości, powinien zostać ukarany odpowiednią karą, nie wyłączając depozycji. KPK/83: 1387
KPK/17: 2368 § 1
Kan. 1459. § 1. Biskupi, którzy bez zlecenia kompetentnej władzy udzielili komuś święceń biskupich i ten, kto od nich w ten sposób te święcenia przyjął, powinni zostać ukarani ekskomuniką większą. KPK/83: 1382
KPK/17: 2370
§ 2. Biskup, który udzielił komuś święceń diakonatu lub prezbiteratu wbrew przepisom kanonów, powinien zostać ukarany odpowiednią karą. KPK/83: 1383
KPK/17: 2373
Kan. 1460. Kto odwołał się bezpośrednio lub pośrednio do władzy cywilnej, aby przy jej pomocy otrzymać święcenia, urząd, posługę lub inne zadanie w Kościele, powinien zostać ukarany odpowiednią karą, nie wyłączając ekskomuniki większej oraz, jeśli jest to duchowny, także depozycji.
Kan. 1461. Kto udzielił lub przyjął święcenia w sposób symoniacki, powinien zostać deponowany; kto zaś inne sakramenty symoniacko sprawował lub przyjął, powinien zostać ukarany odpowiednią karą, nie wyłączając ekskomuniki większej. KPK/83: 1380
KPK/17: 2371
Kan. 1462. Kto urząd, posługę lub inne zadanie w Kościele symoniacko otrzymał, udzielił lub w jakikolwiek sposób uzurpował albo bezprawnie je zatrzymuje, przekazuje innym lub wykonuje, powinien zostać ukarany odpowiednią karą, nie wyłączając ekskomuniki większej. KPK/83: 1381 § 1, 2, 
1384
KPK/17: 2322 n. 2, 2394 n. 1, 2401
Kan. 1463. Kto pełniąc urząd, posługę lub inne zadanie w Kościele cokolwiek darował lub obiecał, aby ktoś bezprawnie coś uczynił lub zaniechał, powinien zostać ukarany odpowiednią karą; również ten, kto te dary lub obietnice przyjął. KPK/83: 1386
KPK/17: 2407
Kan. 1464. § 1. Kto, oprócz przypadków już wcześniej prawem przewidzianych, nadużył władzy, urzędu, posługi lub innego zadania w Kościele przez działanie lub zaniechanie, powinien zostać ukarany odpowiednią karą, nie wyłączając ich pozbawienia, chyba że w przypadku tego nadużycia została ustanowiona inna kara ustawą lub nakazem. KPK/83: 1389 § 1
KPK/17: 2404
§ 2. Kto zaś wskutek zawinionego zaniedbania bezprawnie z czyjąś szkodą wykonał lub zaniechał akt władzy, urzędu, posługi lub innego zadania w Kościele, powinien zostać ukarany odpowiednią karą. KPK/83: 1389 § 2
Kan. 1465. Kto wykonując urząd, posługę lub inne zadanie w Kościele, należący do jakiegokolwiek Kościoła sui iuris, także Kościoła łacińskiego, jakiegoś chrześcijanina wbrew kan. 31 nakłaniał w jakikolwiek sposób do przejścia do innego Kościoła sui iuris, powinien zostać ukarany odpowiednią karą.
Kan. 1466. Duchowny, zakonnik lub członek stowarzyszenia życia wspólnego na wzór zakonników uprawiający handel lub transakcje wbrew przepisom kanonów, powinien zostać ukarany odpowiednią karą. KPK/83: 1392
KPK/17: 2380
Kan. 1467. Kto narusza obowiązki nałożone na niego karą, może zostać ukarany karą cięższą. KPK/83: 1393