TYTUŁ VII
EPARCHIE I BISKUPI

ROZDZIAŁ I
BISKUPI
Kan. 177. § 1. Eparchię stanowi część ludu Bożego, która powierzona jest pasterskiej pieczy Biskupa ze współpracującym z nim prezbiterium, tak by trwając przy nim jako swoim Pasterzu i zgromadzona przez niego w Duchu Świętym przez Ewangelię i Eucharystię, tworzyła Kościół partykularny, w którym prawdziwie obecny jest i działa jeden, święty, katolicki i apostolski Kościół Chrystusa. KPK/83: 369
§ 2. Przy erygowaniu, zmianie i zniesieniu eparchii w granicach terytorium Kościoła patriarchalnego należy zachować kan. 85 § 1; w innych wypadkach erygowanie, zmiana i zniesienie eparchii należy tylko do Stolicy Apostolskiej. KPK/83: 373
KPK/17: 215 § 1
CS: 159
Kan. 178. Biskup eparchialny, ten mianowicie, któremu zostało powierzone pasterzowanie w imieniu własnym eparchią, aby rządził nią jako zastępca i legat Chrystusa; władza, którą sprawuje on osobiście w imieniu Chrystusa jest własna, zwyczajna i bezpośrednia, chociaż wykonywaniem tej władzy kieruje ostatecznie najwyższa władza Kościoła i może ona zostać w pewien sposób ograniczona ze względu na pożytek Kościoła albo chrześcijan. KPK/83: 334 § 1
KPK/17: 376, 381 § 1
CS: 397 § 1
Kan. 179. Biskupami tytularnymi nazywają się ci, którym nie został powierzony zarząd eparchii w imieniu własnym, a wypełniają lub będą wypełniać jakiekolwiek inne dzieło w Kościele. KPK/83: 376
ARTYKUŁ I
WYBÓR BISKUPÓW
Kan. 180. Aby uznać kogoś za zdatnego do biskupstwa, wymaga się: KPK/83: 378 § 1
KPK/17: 331 § 1
CS: 394 § 1
niezachwianej wiary, dobrych obyczajów, pobożności, gorliwości o dusze i szczególnej roztropności; KPK/83: 378 § 1 n. 1
KPK/17: 331 § 1 n. 4
CS: 394 § 1 n. 5
dobrej sławy; KPK/83: 378 § 1 n. 2
aby był wolny od węzła małżeńskiego; CS: 394 § 1 n. 2
przynajmniej trzydziestu pięciu lat życia; KPK/83: 378 § 1 n. 3
KPK/17: 331 § 1 n. 2
CS: 394 § 1 n. 3
przynajmniej pięciu lat prezbiteratu; KPK/83: 378 § 1 n. 4
KPK/17: 331 § 1 n. 3
CS: 394 § 1 n. 4
doktoratu lub licencjatu lub przynajmniej biegłości w jakiejś świętej dyscyplinie. KPK/83: 378 § 1 n. 5
KPK/17: 331 § 1 n. 5
CS: 394 § 1 n. 6
Kan. 181. § 1. Biskupi, w granicach terytorium Kościoła patriarchalnego, na wakującą stolicę eparchialną lub do wypełnienia innego zadania, są desygnowani przez kanoniczny wybór według kanonów 947 - 957, chyba że prawo wspólne co innego zastrzega. CS: 251
§ 2. Pozostali Biskupi mianowani są przez Biskupa Rzymskiego z zachowaniem kanonów 149 i 168. KPK/83: 377 § 1
KPK/17: 329 § 2
CS: 392 § 2
Kan. 182. § 1. Kandydatów zdatnych do biskupstwa mogą proponować tylko członkowie Synodu Biskupów Kościoła patriarchalnego; do nich należy także zgodnie z przepisami prawa partykularnego zbieranie informacji i dokumentów, które są niezbędne, ażeby dowieść zdatności kandydatów, po wysłuchaniu, jeśli uznają to za stosowne, w sekrecie i pojedynczo, niektórych kapłanów lub nawet innych chrześcijan odznaczających się roztropnością i życiem chrześcijańskim. CS: 252 § 1 n. 1, 2
§ 2. Przed zwołaniem Synodu Biskupów Kościoła patriarchalnego, Biskupi powinni w dogodnym czasie zapoznać Patriarchę z informacjami; Patriarcha zaś, jeśli przypadek tego wymaga, po dołączeniu informacji, winien przekazać sprawę wszystkim członkom Synodu. CS: 252 § 1 n. 1
§ 3. Jeżeli prawo partykularne zaaprobowane przez Biskupa Rzymskiego, nie stanowi czegoś innego, Synod Biskupów Kościoła patriarchalnego sprawdza nazwiska kandydatów i po przeprowadzeniu tajnego głosowania tworzy listę kandydatów, którą Patriarcha przesyła Stolicy Apostolskiej w celu otrzymania zatwierdzenia od Biskupa Rzymskiego. CS: 254 § 1
§ 4. Raz udzielone przez Biskupa Rzymskiego zatwierdzenie co do pojedynczych kandydatów jest ważne, dopóki nie zostanie wyraźnie odwołane, w którym to przypadku należy wykreślić z listy nazwisko kandydata. CS: 254 § 2 n. 1
Kan. 183. § 1. Po kanonicznym zwołaniu Synodu, jeśli dwie trzecie Biskupów, którzy należą do Synodu Biskupów Kościoła patriarchalnego, są obecne we wskazanym miejscu, z wyjątkiem tych, którzy są zatrzymani zgodną z prawem przeszkodą, Synod ogłasza się kanonicznym i może przystąpić do wyborów.
§ 2. Biskupi winni wybrać w sposób wolny tego, kogo uznają przede wszystkim za godnego i zdatnego wobec Pana. CS: 252 § 2 n. 2
§ 3. Do wyboru wymaga się absolutnej większości głosów tych, którzy są obecni; po trzech bezskutecznych głosowaniach, głosuje się w czwartym głosowaniu nad dwoma spośród kandydatów, którzy w trzecim głosowaniu otrzymali większość głosów. CS: 252 § 1 n. 3
§ 4. Jeśli w trzecim albo w czwartym głosowaniu z powodu równowagi głosów nie wiadomo, kto będzie kandydatem w nowym głosowaniu lub kto będzie wybranym, równość rozstrzyga się na korzyść tego, kto jest starszy święceniami prezbiteratu; jeżeli żaden z nich nie poprzedza innych święceniami, to starszy wiekiem.
Kan. 184. § 1. Jeżeli nazwisko elekta znajduje się na liście kandydatów, zatwierdzonych przez Biskupa Rzymskiego, wówczas dokonany wybór powinien być zakomunikowany elektowi w tajemnicy przez Patriarchę. CS: 254 § 2 n. 1
§ 2. Jeśli elekt wybór przyjął, Patriarcha o akceptacji wyboru i dniu jego ogłoszenia natychmiast zawiadomi Stolicę Apostolską. CS: 254 § 2 n. 2
Kan. 185. § 1. Jeżeli nazwisko elekta nie znajduje się na liście kandydatów, Patriarcha natychmiast powiadamia o dokonanym wyborze Stolicę Apostolską w celu otrzymania zgody Biskupa Rzymskiego, z zachowaniem tajemnicy przez wszystkich, którzy w jakikolwiek sposób dowiedzieli się o wyniku wyborów, także wobec elekta, aż do czasu nadejścia do Patriarchy wiadomości o zatwierdzeniu. CS: 253 § 1, 2
§ 2. Po otrzymaniu zgody Biskupa Rzymskiego, Patriarcha w tajemnicy oznajmia elektowi o wyborze i działa zgodnie z kan. 184 § 2.
Kan. 186. § 1. Jeśli Synod Biskupów Kościoła patriarchalnego nie może się zebrać, Patriarcha, po konsultacji ze Stolicą Apostolską, powinien zebrać głosy Biskupów na piśmie; w takim przypadku, Patriarcha do ważności aktu powinien dokonać tego przez dwóch biskupów skrutatorów, których wyznaczyć należy według norm prawa partykularnego, lub jeśli takiego nie ma, przez Patriarchę za zgodą stałego Synodu. CS: 255 § 1
§ 2. Skrutatorzy, z zachowaniem tajemnicy, otwierają pisma Biskupów, liczą głosy i sporządzają protokół z przeprowadzonego głosowania, który podpisują wraz z Patriarchą. CS: 255 § 1
§ 3. Jeśli któryś z kandydatów w jedynym głosowaniu otrzymał absolutną większość głosów członków Synodu, należy uważać go za wybranego i Patriarcha powinien postąpić zgodnie z kan. 184 lub 185; w innym przypadku Patriarcha powinien sprawę zgłosić do Stolicy Apostolskiej.
Kan. 187. § 1. Każdemu do promowania do biskupstwa konieczna jest prowizja kanoniczna, przez którą ustanawiany jest Biskupem eparchialnym określonej eparchii lub jest mu powierzone inne zadanie w Kościele. KPK/17: 332 § 1
CS: 395 § 1
§ 2. Kandydat przed święceniami biskupimi winien złożyć wyznanie wiary, jak też przyrzeczenie posłuszeństwa wobec Biskupa Rzymskiego, a w Kościołach patriarchalnych składa także przyrzeczenie posłuszeństwa wobec Patriarchy w tym, w czym według norm prawa Patriarsze podlega. KPK/83: 380
KPK/17: 332 § 2
CS: 395 § 2
Kan. 188. § 1. Jeżeli nie wstrzyma go zgodna z prawem przeszkoda, promowany do biskupstwa powinien w ciągu trzech miesięcy liczonych od dnia ogłoszenia, gdy chodzi o elekta, albo od dnia otrzymania pisma apostolskiego, gdy chodzi o nominata, otrzymać święcenia biskupie. KPK/83: 379
KPK/17: 333
CS: 396 § 1 n. 1
§ 2. Biskup eparchialny powinien objąć eparchię w kanoniczne posiadanie w ciągu czterech miesięcy od swojego wyboru albo nominacji. KPK/83: 382 § 2
KPK/17: 333
CS: 396 § 1 n. 1
Kan. 189. § 1. Biskup eparchialny obejmuje kanonicznie w posiadanie eparchię poprzez samą intronizacją prawnie dokonaną, podczas której publicznie odczytuje się list apostolski lub patriarchalny o prowizji kanonicznej. KPK/83: 382 § 3
KPK/17: 334 § 3
CS: 397 § 3
§ 2. O dokonanej intronizacji należy sporządzić dokument podpisany przez Biskupa eparchialnego, kanclerza i przynajmniej dwóch świadków, który powinien być zachowany w archiwum kurii eparchialnej. KPK/83: 382 § 3
KPK/17: 334 § 3
CS: 397 § 3
§ 3. Biskup przed intronizacją nie może ingerować w zarząd eparchii ani osobiście, ani przez innych, ani z żadnego tytułu; jeśli zaś posiada jakiś inny urząd w eparchii, może go piastować i wykonywać. KPK/83: 382 § 1
KPK/17: 334 § 2
CS: 397 § 2
ARTYKUŁ II
PRAWA I OBOWIĄZKI BISKUPÓW EPARCHIALNYCH
Kan. 190. W załatwianiu wszystkich spraw eparchii o charakterze prawnym, Biskup eparchialny występuje w jej imieniu. KPK/83: 393
CS: 398
Kan. 191. § 1. Obowiązkiem Biskupa eparchialnego jest rządzić powierzoną mu eparchią władzą ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. KPK/83: 391 § 1
KPK/17: 335 § 1
CS: 399 § 1
§ 2. Władzę ustawodawczą wykonuje Biskup eparchialny osobiście; władzę wykonawczą wykonuje bądź osobiście, bądź przez Protosyncela albo Syncelów; władzę sądowniczą albo osobiście albo przez wikariusza sądowego i sędziów. KPK/83: 391 § 2
Kan. 192. § 1. Wypełniając swoją pasterską posługę, Biskup eparchialny winien troszczyć się o wszystkich chrześcijan, powierzonych jego opiece bez względu na ich wiek, pozycję, narodowość albo Kościół sui iuris, zarówno o stałych mieszkańców eparchii, jak i o tych, którzy czasowo przebywają na jego terytorium, okazując troskę apostolską także o tych, którzy z racji warunków swego życia nie mogą wystarczająco korzystać ze zwyczajnej formy pasterzowania, a także o tych, którzy nie praktykują. KPK/83: 383 § 1, 771 § 1
§ 2. W sposób specjalny Biskup eparchialny winien troszczyć się, aby wszyscy chrześcijanie wspierali wspólną troską jedność pomiędzy chrześcijanami zgodnie z zasadami aprobowanymi przez Kościół. KPK/83: 383 § 3
§ 3. Biskup eparchialny winien uważać za powierzonych sobie w Panu nieochrzczonych i troszczyć się, aby i tym ze świadectwa chrześcijan we wspólnocie kościelnej zajaśniała ożywiająca miłość Chrystusa. KPK/83: 383 § 4, 771 § 2
KPK/17: 1350 § 1
§ 4. Biskup eparchialny powinien otoczyć specjalną troską prezbiterów, których powinien wysłuchać jako pomocników i doradców, stać na straży przysługujących im uprawnień i troszczyć się o to, aby wypełniali właściwie obowiązki swego stanu i mieli do dyspozycji środki i instytucje potrzebne do rozwoju życia duchowego i intelektualnego. KPK/83: 384
CS: 63
§ 5. Biskup eparchialny winien się troszczyć, aby duchowni i ich rodziny, jeżeli są żonaci, mieli, zgodnie z przepisami prawa, odpowiednie utrzymanie, opiekę i zabezpieczenie społeczne, jak również opiekę lekarską. KPK/83: 384
CS: 59 § 1
Kan. 193. § 1. Biskup eparchialny, któremu została powierzona troska nad chrześcijanami innego Kościoła sui iuris, ma poważny obowiązek zatroszczyć się o wszystko, aby chrześcijanie zachowywali ryt własnego Kościoła, pielęgnowali go w miarę możliwości i pod władzą przełożonego tego Kościoła ożywiali. CS: 14
§ 2. Biskup eparchialny powinien troszczyć się o potrzeby duchowe tych chrześcijan, o ile to możliwe, z pomocą prezbiterów lub proboszczów tego Kościoła sui iuris oraz chrześcijan, a także przez Syncela ustanowionego do troski o tych chrześcijan. KPK/83: 383 § 2
§ 3. Biskupi eparchialni, którzy tych kapłanów, proboszczów albo Syncelów ustanawiają do troski nad chrześcijanami Kościoła patriarchalnego, w porozumieniu z zainteresowanymi Patriarchami, niech zawrą umowę i działają za ich zgodą z władzą własną, po jak najszybszym powiadomieniu Stolicy Apostolskiej; jeśli zaś Patriarchowie w jakiejś sprawie mieliby odmienne zdanie, sprawę należy przedstawić Stolicy Apostolskiej.
Kan. 194. Biskup eparchialny może powierzać godności, z wyłączeniem niektórych, podległym sobie duchownym, z zachowaniem jednak norm prawa partykularnego własnego Kościoła sui iuris. CS: 41 § 1 n. 2, § 3
Kan. 195. Biskup eparchialny powinien popierać jak najbardziej powołania kapłańskie, diakońskie, mnisze i inne stowarzyszenia instytutów życia konsekrowanego, a także misyjne. KPK/83: 385
Kan. 196. § 1. Biskup eparchialny ma obowiązek przedstawiać wiernym i wyjaśniać prawdy wiary, w które należy wierzyć i stosować w obyczajach, osobiście często przepowiadając. Powinien także troszczyć się o to, aby z pilnością wypełniano przepisy prawa dotyczące posługi słowa, zwłaszcza homilii i nauczania katechetycznego, tak żeby wszystkim była przekazywana cała nauka chrześcijańska. KPK/83: 386 § 1
KPK/17: 336 § 2
CS: 400 § 1
§ 2. Biskup eparchialny powinien zdecydowanie bronić nienaruszalności i jedności wiary. KPK/83: 386 § 2
Kan. 197. Biskup eparchialny, pamiętając o tym, że ma obowiązek dawać przykład świętości poprzez miłość, pokorę i prostotę życia, powinien zabiegać wszystkimi środkami o wzrost świętości chrześcijan zgodnie z własnym powołaniem każdego, a także, ponieważ jest głównym szafarzem Bożych tajemnic, powinien zadać sobie trud, aby chrześcijanie powierzeni jego trosce, przez uczestnictwo w sakramentach, a zwłaszcza w Boskiej Eucharystii, wzrastali w łasce, a także poznawali paschalną tajemnicę i nią żyli, tak aby tworzyli jedno Ciało w jednej miłości Chrystusa. KPK/83: 387
Kan. 198. Biskup eparchialny powinien często sprawować dla ludu eparchii jemu powierzonej Boską Liturgię; w dni przepisane prawem partykularnym własnego Kościoła sui iuris powinien uroczyście celebrować. KPK/83: 388 § 1
KPK/17: 339 § 1
CS: 404 § 1
Kan. 199. § 1. Biskup eparchialny powinien mieć szczególne staranie nad całym życiem liturgicznym eparchii mu powierzonej jako moderator, promotor i stróż, aby ją jak najbardziej wspierać i kierować według przepisów, a także prawnie uznanych zwyczajów własnego Kościoła sui iuris.
§ 2. Biskup eparchialny powinien się troszczyć, aby we własnym kościele katedralnym odprawiana była przynajmniej w części Liturgia Godzin, nawet każdego dnia według prawnie uznanych zwyczajów własnego Kościoła sui iuris; podobnie, aby w każdej parafii, o ile to możliwe, w niedziele i święta, a także w dni nakazane i ich wigilie, była celebrowana Liturgia Godzin. CS: 401
§ 3. Biskup eparchialny powinien często przewodniczyć Liturgii Godzin w kościele katedralnym lub w innym kościele, zwłaszcza w święta nakazane i w inne uroczystości, w których bierze udział znaczna liczba ludu. KPK/83: 389
Kan. 200. Biskupi eparchialni mogą w całej eparchii celebrować święte czynności, podczas których, zgodnie z przepisami ksiąg liturgicznych, mogą być uroczyście odziani we wszystkie insygnia pontyfikalne, jednak nie poza granicami własnej eparchii bez wyraźnego, albo przynajmniej rozumnie domniemanego zezwolenia Biskupa eparchialnego. KPK/83: 390
KPK/17: 337 § 1, 2
CS: 402 § 1; 
PA: 307
Kan. 201. § 1. Ponieważ Biskup eparchialny powinien mieć staranie o jedność Kościoła powszechnego, obowiązany jest dbać o utrzymanie wspólnej karności kościelnej, a także domagać się przestrzegania wszystkich przepisów kościelnych i zwyczajów prawnie uznanych. KPK/83: 392 § 1
KPK/17: 336 § 1
CS: 400 § 2
§ 2. Biskup eparchialny powinien czuwać nad tym, aby do dyscypliny kościelnej nie wkradły się nadużycia, zwłaszcza w zakresie posługi słowa, sprawowania sakramentów i sakramentaliów, kultu Boga i świętych, wykonywania pobożnych dzieł. KPK/83: 392 § 2
KPK/17: 336 § 2
CS: 400 § 3
Kan. 202. Biskupi eparchialni wielu kościołów sui iuris na tym samym terytorium wykonując swoją władzą, powinni troszczyć się, aby przez wspólne narady na regularnych zebraniach wspierali jedność działań i zjednoczonymi siłami razem wspomagali dzieła dla szybszego rozszerzania dobra wiary i dla skuteczniejszego przestrzegania karności kościelnej.
Kan. 203. § 1. Biskup eparchialny powinien popierać różne formy apostolatu oraz czuwać nad tym, aby w całej eparchii lub w obrębie jej poszczególnych okręgów były pod jego kierownictwem koordynowane, z zachowaniem jednak właściwego charakteru każdego z nich. KPK/83: 394 § 1
§ 2. Biskup eparchialny ma obowiązek przypominać chrześcijanom o ich obowiązku podjęcia apostolstwa zgodnie z pozycją i zdolnością każdego, jak również zachęcać ich, aby uczestniczyli i wspomagali różne dzieła apostolskie, zgodnie z potrzebami miejsca i czasu. KPK/83: 394 § 2
§ 3. Biskup eparchialny powinien wspomagać stowarzyszenia chrześcijan, które kierują się wprost lub pośrednio celem duchowym, jeśli jest to możliwe, powinien je erygować, aprobować, pochwalać albo polecać według norm prawa.
Kan. 204. § 1. Biskup eparchialny, chociażby miał biskupa koadiutora lub Biskupa pomocniczego, ma obowiązek osobistej rezydencji w eparchii. KPK/83: 395 § 1
KPK/17: 338 § 1
CS: 403 § 1
§ 2. Oprócz obowiązków, które zgodnie z prawem wymagają nieobecności we własnej eparchii, Biskup eparchialny może ze słusznej przyczyny przebywać poza eparchią tylko przez miesiąc, bez przerwy lub z przerwami, byleby było pewne, że z jego nieobecności nie wyniknie szkoda dla eparchii. KPK/83: 395 § 2
KPK/17: 338 § 2
CS: 403 § 2
§ 3. W dni jednak mające charakter uroczystości ustanowionych zgodnie z prawem partykularnym według tradycji własnej Kościoła sui iuris, Biskup eparchialny winien być obecny we własnej eparchii, chyba że nieobecność wynika z poważnej przyczyny. KPK/83: 395 § 3
KPK/17: 338 § 3
CS: 403 § 3
§ 4. Jeżeli Biskup eparchialny w granicach terytorium Kościoła patriarchalnego, w którym pełni swoją władzę ponad sześć miesięcy, opuścił eparchię sobie powierzoną, Patriarcha ma natychmiast sprawę przedstawić Stolicy Apostolskiej, w innych przypadkach powinien to uczynić Metropolita, lub, jeśli to ów Metropolita sam by opuścił, powinien to uczynić Biskup eparchialny najstarszy święceniami biskupimi temu Biskupowi podległy. KPK/83: 395 § 4
KPK/17: 338 § 4
CS: 403 § 4
Kan. 205. § 1. Biskup eparchialny ma obowiązek wizytować każdego roku eparchię albo w całości, albo w części tak, by przynajmniej raz na pięć lat zwizytował całą eparchię osobiście, albo jeśli wstrzymuje go zgodna z prawem przeszkoda, przez Biskupa koadiutora, albo przez Biskupa pomocniczego, albo Protosyncela lub Syncela, albo przez innego kapłana. KPK/83: 396 § 1
KPK/17: 343 § 1
CS: 409 § 1
§ 2. Kanonicznej wizytacji Biskupa eparchialnego podlegają osoby, instytucje katolickie, rzeczy i miejsca święte znajdujące się w granicach eparchii. KPK/83: 397 § 1
KPK/17: 344 § 1
CS: 410 § 1
§ 3. Biskup eparchialny może wizytować członków instytutów zakonnych, jak też stowarzyszenia życia wspólnego na wzór zakonników na prawie papieskim albo patriarchalnym oraz ich domy tylko w przypadkach przewidzianych wyraźnie przez prawo. KPK/83: 397 § 2
KPK/17: 344 § 2
CS: 410 § 2
Kan. 206. § 1. Biskup eparchialny wykonujący swoją władzę w granicach terytorium Kościoła patriarchalnego zobowiązany jest przedstawić Patriarsze co pięć lat relację o stanie eparchii sobie powierzonej w sposób ustanowiony przez Synod Biskupów Kościoła patriarchalnego; Biskup jak najszybciej wysyła egzemplarz relacji do Stolicy Apostolskiej. KPK/83: 399 § 1
KPK/17: 340 § 1
CS: 405 § 1, 2
§ 2. Pozostali Biskupi eparchialni powinni przedstawić co pięć lat taką samą relację Stolicy Apostolskiej oraz, jeśli chodzi o Biskupa jakiegoś Kościoła patriarchalnego albo Kościoła metropolitalnego sui iuris, egzemplarz relacji jak najszybciej wysyła się Patriarsze albo Metropolicie. KPK/83: 399 § 1
KPK/17: 340 § 1
CS: 405 § 1
Kan. 207. Biskup eparchialny któregokolwiek Kościoła sui iuris, także Kościoła łacińskiego, powinien powiadomić Stolicę Apostolską przy okazji pięcioletniej relacji o stanie i potrzebach chrześcijan, którzy nawet jeśli należą do innego Kościoła sui iuris, zostali powierzeni jego trosce. CS: 406 
Kan. 208. § 1. Biskup eparchialny wykonując swoją władzę w granicach terytorium Kościoła patriarchalnego, w ciągu pięciolecia licząc od swojej intronizacji powinien odwiedzić Rzym, jeśli to możliwe razem z Patriarchą, dla uczczenia grobów świętych Apostołów Piotra i Pawła, i stawić się przed następcą św. Piotra w prymacie nad Kościołem powszechnym. KPK/83: 400 § 1
KPK/17: 341 § 1
CS: 407
§ 2. Inni Biskupi eparchialni powinni odwiedzić Rzym co pięć lat osobiście albo, jeśli mają przeszkodę prawną, przez kogoś innego; jeśli jednak chodzi o Biskupa jakiegoś Kościoła patriarchalnego, jest wskazane, aby wizyta wraz z Patriarchą odbyła się przynajmniej kilkakrotnie. KPK/83: 400 § 1, 2
KPK/17: 341 § 1, 342
CS: 407, 408
Kan. 209. § 1. Biskup eparchialny powinien wspominać Biskupa Rzymskiego wobec wszystkich w znaku pełnej wspólnoty z nim w Boskiej Liturgii i w Liturgii Godzin, według przepisów ksiąg liturgicznych, aby wypełniali to wiernie inni duchowni eparchii. CS: 166
§ 2. Biskup eparchialny powinien być wspominany przez wszystkich duchownych w Boskiej Liturgii i w Liturgii Godzin według przepisów ksiąg liturgicznych. CS: 413
Kan. 210. § 1. Biskup eparchialny, który ukończył siedemdziesiąty piąty rok życia albo z powodu choroby lub innej poważnej przyczyny stał się mniej zdolny do pełnienia swego urzędu, proszony jest o przedłożenie rezygnacji z urzędu. KPK/83: 401 § 1
§ 2. Rezygnacja z urzędu Biskupa eparchialnego powinna być przedstawiona Patriarsze, jeśli chodzi o Biskupa eparchialnego sprawującego swoją władzę w granicach terytorium Kościoła patriarchalnego; w innych przypadkach rezygnacja powinna być przedstawiona Biskupowi Rzymskiemu i ponadto, jeśli Biskup należy do Kościoła patriarchalnego, należy jak najszybciej powiadomić o niej Patriarchę. KPK/83: 401 § 1
§ 3. Patriarcha do akceptacji rezygnacji potrzebuje zgody Stałego Synodu, chyba że poprzedziło ją wezwanie Synodu Biskupów Kościoła patriarchalnego do rezygnacji.
Kan. 211. § 1. Biskup eparchialny, którego rezygnacja z urzędu została przyjęta, otrzymuje tytuł Biskupa emeryta eparchii, którą zarządzał, a także może zachować mieszkanie w tej eparchii, chyba że w pewnych przypadkach inaczej zadecyduje Stolica Apostolska ze względu na specjalne okoliczności albo, jeśli chodzi o eparchię usytuowaną w granicach terytorium Kościoła patriarchalnego, Patriarcha za zgodą Synodu Biskupów Kościoła patriarchalnego postanowi inaczej. KPK/83: 402 § 1
§ 2. Synod Biskupów Kościoła patriarchalnego lub Rada Hierarchów winni się troszczyć o zabezpieczenie Biskupowi emerytowi odpowiedniego i godnego utrzymania, mając w pierwszym rzędzie na uwadze obowiązek ciążący w tym zakresie na eparchii, której on służył. KPK/83: 402 § 2
ARTYKUŁ III
BISKUPI KOADIUTORZY I BISKUPI POMOCNICZY
Kan. 212. § 1. Jeżeli zalecają to pasterskie potrzeby eparchii, na prośbę Biskupa eparchialnego należy ustanowić jednego lub kilku Biskupów pomocniczych. KPK/83: 403 § 1
KPK/17: 350 § 3
CS: 417 § 1, 2
§ 2. W poważniejszych okolicznościach, także o charakterze personalnym, można ustanowić z urzędu Biskupa koadiutora z prawem sukcesji wyposażonego w specjalne uprawnienia. KPK/83: 403 § 3
KPK/17: 350 § 1, 2
CS: 417 § 1, 2
Kan. 213. § 1. Biskup koadiutor obok praw i obowiązków, określonych przez prawo wspólne, posiada także te, które są określone w piśmie dotyczącym prowizji kanonicznej. KPK/83: 405 § 1
KPK/17: 351 § 1
CS: 418 § 1 n. 1
§ 2. Ustanowione prawa i obowiązki Biskupów koadiutorów wobec Patriarchy określa sam Patriarcha po konsultacji ze Stałym Synodem; jeżeli natomiast chodzi o wyposażenie Biskupa koadiutora we wszystkie prawa i obowiązki Biskupa eparchialnego, wymaga się zgody Synodu Biskupów Kościoła patriarchalnego. CS: 418 § 1 n. 2
§ 3. Prawami i obowiązkami Biskupów pomocniczych są te, które ustanawia prawo wspólne. KPK/83: 405 § 1
Kan. 214. § 1. Biskup koadiutor i Biskup pomocniczy, aby objąć swój urząd powinni okazać Biskupowi eparchialnemu pismo dotyczące prowizji kanonicznej. KPK/83: 404 § 1, 2
KPK/17: 353 § 1
CS: 419 § 1
§ 2. Biskup koadiutor powinien ponadto okazać pismo o prowizji kanonicznej kolegium konsultorów eparchialnych. KPK/83: 404 § 1
KPK/17: 353 § 2
CS: 419 § 2
§ 3. Jeżeli natomiast Biskup eparchialny jest zupełnie przeszkodzony, wystarczy, aby Biskup koadiutor lub Biskup pomocniczy przedstawili pismo o prowizji kanonicznej kolegium konsultorów eparchialnych. KPK/83: 404 § 3
KPK/17: 353 § 3
CS: 419 § 3
§ 4. Przy okazaniu pism dotyczących prowizji kanonicznej ma być obecny kanclerz, który powinien spisać protokół. KPK/83: 404 § 1, 2, 3
KPK/17: 353 § 2, 3
CS: 419 § 2, 3
Kan. 215. § 1. Biskup koadiutor zastępuje Biskupa eparchialnego podczas jego nieobecności lub przeszkody; Biskup eparchialny powinien zamianować Protosyncela i jemu przed innymi powierzyć te sprawy, które zgodnie z prawem wymagają specjalnego mandatu. KPK/83: 405 § 2, 406 § 1
KPK/17: 351 § 2
CS: 418 § 2
§ 2. Biskup eparchialny mocą § 1 mianuje Protosyncelem Biskupa pomocniczego; jeśli jest ich wielu, jednego z nich mianuje Protosyncelem, innych zaś Syncelami. KPK/83: 406 § 2
§ 3. Biskup eparchialny w rozważaniu ważniejszych spraw, zwłaszcza duszpasterskich winien konsultować się na pierwszym miejscu z Biskupami pomocniczymi. KPK/83: 407 § 2
§ 4. Biskup koadiutor i Biskup pomocniczy, z racji swego powołania do udziału w troskach Biskupa eparchialnego, tak mają wypełniać swój urząd, ażeby we wszystkich czynnościach działali w pełnej z nim zgodności. KPK/83: 407 § 3
Kan. 216. § 1. Biskup koadiutor i Biskup pomocniczy, jeśli nie usprawiedliwia ich słuszna przeszkoda, ilekroć Biskup eparchialny by tego potrzebował, obowiązani są wykonać funkcje, które należą do samego Biskupa eparchialnego. KPK/83: 408 § 1
KPK/17: 351 § 4
CS: 418 § 4
§ 2. Uprawnień i czynności, które Biskup koadiutor i Biskup pomocniczy mogą i chcą wykonać, Biskup eparchialny nie powinien zlecać na stałe komu innemu. KPK/83: 408 § 2
KPK/17: 351 § 3
CS: 418 § 3
Kan. 217. Biskup koadiutor i Biskup pomocniczy mają obowiązek przebywania w eparchii, której, oprócz wypełniania jakiegoś obowiązku poza eparchią oraz wakacji nie przekraczających jednego miesiąca, nie powinni opuszczać, chyba że na krótki czas. KPK/83: 410
KPK/17: 354
CS: 420
Kan. 218. Jeśli chodzi o rezygnację Biskupa koadiutora lub Biskupa pomocniczego z urzędu, mają zastosowanie kan. 210 i 211 § 2; Biskupom tym przysługuje tytuł emeryta urzędu, który wcześniej pełnił. KPK/83: 411
ARTYKUŁ IV
WAKANS STOLICY EPARCHIALNEJ LUB PRZESZKODA W JEJ DZIAŁANIU
Kan. 219. Stolica eparchialna wakuje wskutek zgonu, rezygnacji, przeniesienia i pozbawienia Biskupa eparchialnego. KPK/83: 416
KPK/17: 430
CS: 468 § 1
Kan. 220. Odnośnie do wakujących stolic eparchialnych znajdujących się w granicach terytorium Kościoła patriarchalnego oprócz kanonów 225-232 oraz z zachowaniem kanonów 222 i 223 należy stosować następujące przepisy: CS: 249 § 1, 469, 473 § 1, 470 § 2
Patriarcha ma obowiązek jak najszybciej zawiadomić Stolicę Apostolską o wakowaniu stolicy eparchialnej. CS: 249 § 1 n. 1
Aż do mianowania administratora eparchii władza zwyczajna Biskupa eparchialnego przechodzi na Patriarchę, chyba że co innego przewiduje prawo partykularne Kościoła eparchialnego lub Biskup Rzymski. CS: 469, 473 § 1

Obowiązkiem Patriarchy jest mianowanie administratora eparchii w ciągu miesiąca użytecznego od otrzymania wiadomości o opróżnieniu stolicy eparchii po naradzie z Biskupami kurii patriarchalnej, jeśli tacy są, w przeciwnym razie po naradzie ze stałym Synodem. Po upływie miesiąca mianowanie administratora przechodzi na Stolicę Apostolską. CS: 249 § 1 n. 4, 470 § 2
Administrator eparchii po złożeniu wyznania wiary wobec Patriarchy otrzymuje władzę, którą może wykonywać dopiero po kanonicznym objęciu urzędu, co się dokonuje przez przedłożenie pisma nominacyjnego wobec kolegium konsultorów eparchialnych. CS: 476 § 1
Obowiązkiem Patriarchy jest zatroszczenie się, aby wakującej stolicy eparchialnej dany był jak najszybciej, w ramach terminu ustalonego prawem wspólnym, godny i odpowiedni Biskup eparchialny. CS: 249 § 3
Kan. 221. Z wyjątkiem wakujących stolic eparchialnych, o których mowa w kan. 220, w innych wypadkach podczas wakansu stolicy eparchialnej, oprócz kan. 225-232 i z zachowaniem kanonów 222 i 223 należy stosować następujące przepisy: KPK/83: 426
KPK/17: 431 § 1
CS: 469, 473 § 1
Metropolita lub ten, kto według kan. 271 § 5 stoi na czele kolegium konsultorów eparchialnych, ma obowiązek zawiadomić o wakansie stolicy eparchialnej Stolicę Apostolską i, jeśli chodzi o eparchię Kościoła patriarchalnego, także Patriarchę. KPK/83: 422
KPK/17: 432 § 4
CS: 470 § 4
Zarząd eparchią, jeśli Stolica Apostolska inaczej nie postanowiła, aż do ustanowienia administratora eparchii przechodzi na biskupa pomocniczego lub, jeśli jest ich więcej, na biskupa pomocniczego najstarszego święceniami biskupimi lub jeśli nie ma biskupa pomocniczego, do kolegium konsultorów eparchialnych. Wyżej wymienieni tymczasowo zarządzają eparchią mocą władzy, jaką przyznaje prawo wspólne Protosyncelowi. KPK/83: 419, 426
KPK/17: 431 § 1, 435 § 1, 2
CS: 469, 473 § 1, 2
Kolegium konsultorów eparchialnych w ciągu ośmiu dni liczonych od otrzymania wiadomości o wakansie stolicy eparchialnej powinno wybrać administratora eparchii, ale do ważności wyboru wymagana jest bezwzględna większość głosów członków tego kolegium. KPK/83: 421 § 1
KPK/17: 432 § 1
CS: 470 § 1
Jeśli w ciągu ośmiu dni nie nastąpi wybór administratora eparchii lub jeśli przy wyborze nie zaistniały okoliczności wymagane w kan. 227 § 2 do jego ważności, nominacja administratora eparchii przechodzi na Metropolitę, a jeśli go nie ma lub ma przeszkodę, na Stolicę Apostolską. KPK/83: 421 § 2
KPK/17: 432 § 2
CS: 470 § 2
Administrator eparchii prawnie wybrany lub mianowany natychmiast otrzymuje władzę i nie potrzebuje zatwierdzenia. O swoim wyborze lub nominacji przez Metropolitę winien jak najprędzej zawiadomić Stolicę Apostolską, a jeśli należy do Kościoła patriarchalnego, powinien także zawiadomić Patriarchę. KPK/83: 422, 427 § 2
KPK/17: 432 § 4, 438
CS: 470 § 4, 476 § 2
Kan. 222. Biskup koadiutor, byleby objął urząd w kanoniczne posiadanie, w czasie wakansu stolicy eparchialnej na mocy samego prawa staje się administratorem eparchii aż do czasu swojej intronizacji na Biskupa eparchialnego. KPK/83: 409 § 1
KPK/17: 355 § 1
CS: 421 § 1
Kan. 223. W razie przeniesienia na inną stolicę eparchialną Biskup w ciągu dwóch 
miesięcy od otrzymania wiadomości o przeniesieniu powinien objąć 
kanonicznie nową eparchię, tymczasem zaś, w poprzedniej eparchii:
KPK/83: 418 § 1, 2
KPK/17: 430 § 3
CS: 468 § 3
ma prawa i obowiązki administratora eparchii; KPK/83: 418 § 2 n. 1
KPK/17: 430 § 3 n. 1
CS: 468 § 3 n. 1
zachowuje przywileje honorowe Biskupów eparchialnych; KPK/17: 430 § 3 n. 2
CS: 468 § 3 n. 2
otrzymuje wszystkie dochody poprzedniego urzędu. KPK/83: 418 § 2 n. 2
KPK/17: 430 § 3 n. 3
CS: 468 § 3 n. 3
Kan. 224. § 1. Protosyncel i Syncelowie w czasie wakansu stolicy eparchialnej natychmiast traci swój urząd, chyba że: KPK/83: 481 § 1
KPK/17: 371
CS: 437 § 1, 2, 469
posiadają święcenia biskupie; KPK/83: 481 § 1
są ustanowieni w eparchii Patriarchy; CS: 437 § 2
są ustanowieni w eparchii położonej w granicach terytorium Kościoła patriarchalnego, dopóki administrator eparchii nie obejmie kanonicznie swego urzędu. CS: 469
§ 2. Zachowuje moc to wszystko, co przez Protosyncela i Syncelów, którzy podczas wakansu stolicy eparchialnej natychmiast tracą swój urząd, zostało prawnie dokonane, dopóki nie otrzymali pewnej wiadomości o wakansie stolicy eparchialnej. KPK/83: 417
KPK/17: 430 § 2
CS: 468 § 2
§ 3. Biskup pomocniczy podczas wakansu stolicy eparchialnej zachowuje przyznane mu prawem uprawnienia, jakie w czasie obsadzenia stolicy eparchialnej miał jako Protosyncel lub Syncel, które wykonuje pod władzą administratora eparchii, chyba że inaczej postanawia Stolica Apostolska lub prawo partykularne Kościoła patriarchalnego. KPK/83: 409 § 2
KPK/17: 355 § 2
CS: 421 § 2
Kan. 225. § 1. Jest wybierany lub mianowany jeden tylko administrator eparchii z odrzuceniem przeciwnego zwyczaju. KPK/83: 423 § 1
KPK/17: 433 § 1
§ 2. Jeśli ekonom eparchii zostaje administratorem eparchii, rada do spraw ekonomicznych na ten czas wybierze innego ekonoma eparchii. KPK/83: 423 § 2
Kan. 226. Ani Patriarcha, ani kolegium konsultorów eparchialnych, nie może sobie zastrzegać żadnej części władzy przy ustanowieniu administratora eparchii ani określania czasu pełnienia tego urzędu lub też innych ograniczeń. KPK/17: 437
CS: 475
Kan. 227. § 1. Administrator eparchii powinien odznaczać się nieskazitelnością, pobożnością, zdrową nauką i roztropnością. KPK/83: 425 § 2
KPK/17: 434 § 2
CS: 472 § 2
§ 2. Ważnie wybranym lub mianowanym na urząd administratora eparchii może być tylko Biskup lub prezbiter, który nie jest związany małżeństwem, ukończył 35 lat życia i na daną stolicę opróżnioną eparchii nie został już wybrany, mianowany lub przeniesiony. Z braku wypełnienia tych warunków akt wyboru lub mianowania na administratora z mocy prawa jest nieważny. KPK/83: 425 § 1, 3
KPK/17: 434 § 1, 3
CS: 472 § 1, 3
Kan. 228. § 1. Podczas wakansu stolicy eparchialnej niczego nowego nie wolno wprowadzać. KPK/83: 428 § 1
KPK/17: 436
CS: 474
§ 2. Ci, którzy tymczasowo zarządzają eparchią, mają zakaz czynienia czegokolwiek, co mogłoby przynieść szkodę eparchii lub prawom biskupim; szczególnie zabrania się im i wszystkim innym, aby ani osobiście, ani przez inne osoby nie usuwali, niszczyli lub zmieniali dokumentów znajdujących się w kurii eparchialnej. KPK/83: 428 § 2
KPK/17: 435 § 3
CS: 474 § 2 n. 1, 2
Kan. 229. Administrator eparchii ma takie same prawa i obowiązki jak Biskup eparchialny, chyba że inaczej zastrzega prawo lub wiadomo z natury rzeczy. KPK/83: 427 § 1
KPK/17: 435 § 1, 2
CS: 473 § 1, 2
Kan. 230. Jeżeli nie jest inaczej zastrzeżone prawem: KPK/17: 441
CS: 479
administrator eparchii ma prawo do słusznego wynagrodzenia ustanowionego prawem partykularnym lub określonego zwyczajem prawnym, pobieranego z dóbr eparchii; KPK/17: 441 n. 1
CS: 479 n. 1
inne dochody należące do Biskupa eparchii w czasie wakansu stolicy eparchialnej są zastrzeżone przyszłemu Biskupowi eparchialnemu dla zaspokojenia potrzeb eparchii, z zachowaniem przepisów prawa partykularnego, które określają sposób pobierania dochodów. KPK/17: 441 n. 2
CS: 479 n. 2
Kan. 231. § 1. Rezygnacja administratora eparchii musi być przedstawiona Patriarsze, jeśli to on wyznaczył administratora albo kolegium konsultorów eparchialnych, w którym to przypadku do ważności nie jest wymagana akceptacja rezygnacji. KPK/83: 430 § 2
KPK/17: 443 § 1
CS: 480 § 1
§ 2. Odwołanie administratora eparchii w granicach Kościoła Patriarchalnego należy do Patriarchy za zgodą Stałego Synodu; w pozostałych przypadkach zastrzega się to Stolicy Apostolskiej. KPK/83: 430 § 2
KPK/17: 443 § 1
CS: 480 § 1
§ 3. Po śmierci, rezygnacji lub odwołaniu administratora eparchii powinien być ustanowiony nowy administrator eparchii przez tę samą władzę i w ten sam sposób, jak ustanowiono to powyżej. KPK/83: 430 § 2
KPK/17: 443 § 1
CS: 480 § 1
§ 4. Administrator eparchii traci urząd po kanonicznym objęciu w posiadanie przez nowego Biskupa eparchialnego. Nowy Biskup eparchialny może zażądać od niego sprawozdania z zarządu. KPK/83: 430 § 1
KPK/17: 443 § 2, 444 § 1
CS: 480 § 2, 482 § 1
Kan. 232. § 1. Ekonom eparchialny w czasie wakansu stolicy eparchialnej wypełnia swój urząd pod władzą administratora eparchii. Do obowiązków ekonoma należy administracja dóbr kościelnych, które z powodu wakansu nie mają administratora, chyba że Patriarcha lub kolegium konsultorów eparchialnych inaczej postanowią. KPK/17: 442
CS: 481 § 1 n. 1, 2; 
PA: 271 § 1
§ 2. Odnośnie do rezygnacji lub odwołania ekonoma eparchialnego w czasie wakansu eparchii, należy zachować kan. 231 §§ 1 i 2. KPK/17: 443 § 1
CS: 481 § 2 n. 1, 2, 3, § 4; 
PA: 271 § 2 n. 1, 2
§ 3. Po odejściu z urzędu w jakikolwiek sposób zgodny z prawem ekonoma eparchii, znajdującej się w granicach Kościoła patriarchalnego, wybór nowego ekonoma lub mianowanie należy do Patriarchy po konsultacji z biskupami kurii patriarchalnej, jeśli tacy są, a w przeciwnym razie po konsultacji ze Stałym Synodem. W innych wypadkach ekonom zostaje wybrany przez kolegium konsultorów eparchialnych. KPK/17: 443 § 1
CS: 481 § 3; 
PA: 271 § 3
§ 4. Ekonom eparchialny powinien zdać sprawę ze swojego zarządu nowemu Biskupowi eparchialnemu; po złożeniu sprawozdania traci urząd, chyba że zostanie potwierdzony na swoim urzędzie. KPK/17: 443 § 2
CS: 481 § 5;
PA: 271 § 4
Kan. 233. § 1. Gdy stolica eparchii ma przeszkodę w działaniu z powodu uwięzienia, wydalenia, wygnania lub niezdatności Biskupa eparchialnego tak, że nawet listownie nie może się on komunikować z wiernymi sobie powierzonymi, zarząd eparchii należy do Biskupa koadiutora, chyba że inaczej postanowi Patriarcha za zgodą stałego Synodu w eparchiach położonych w granicach Kościoła patriarchalnego, lub Stolica Apostolska. Jeśli zaś nie ma Biskupa koadiutora lub ma on przeszkodę, zarząd należy do Protosyncela, Syncela lub innego odpowiedniego kapłana wyznaczonego przez Biskupa eparchii, któremu na mocy samego prawa przysługują prawa i obowiązki Protosyncela. Biskup eparchialny może zaś w dogodnym czasie wyznaczyć więcej tych, którzy będą po sobie wzajemnie następować w obowiązkach. KPK/83: 412, 413 § 1
KPK/17: 429 § 1, 2
CS: 467 § 1 n. 1, 2
§ 2. Jeśli ich nie ma albo mają przeszkodę w przyjęciu zarządu eparchią, obowiązkiem kolegium konsultorów jest wybranie kapłana, który ma rządzić eparchią. KPK/83: 413 § 2
KPK/17: 429 § 3
CS: 467 § 2 n. 1
§ 3. Ten, kto przejął zarząd eparchią w granicach Kościoła patriarchalnego, jak najprędzej powinien powiadomić Patriarchę o przeszkodzie w działaniu stolicy eparchialnej i o przyjęciu urzędu. W innych wypadkach zawiadamia Stolicę Apostolską, a jeśli należy do Kościoła patriarchalnego, także Patriarchę. KPK/83: 413 § 3
KPK/17: 429 § 4
CS: 467 § 3
ARTYKUŁ V
ADMINISTRATORZY APOSTOLSCY
Kan. 234. § 1. Zarząd stolicy eparchialnej w czasie jej obsadzenia lub wakansu, Biskup Rzymski niekiedy może z ważnych i szczególnych powodów powierzyć administratorowi apostolskiemu. KPK/17: 312
CS: 452
§ 2. Prawa, obowiązki i przywileje administratora apostolskiego są zawarte w piśmie nominacyjnym. KPK/17: 314
CS: 354
ROZDZIAŁ II
ORGANY WSPIERAJĄCE BISKUPA EPARCHIALNEGO W ZARZĄDZANIU EPARCHIĄ
ARTYKUŁ I
ZGROMADZENIE EPARCHIALNE
Kan. 235. Zgromadzenie eparchialne stanowi pomoc dla Biskupa eparchialnego w sprawach dotyczących szczególnych potrzeb lub pożytku eparchii. KPK/83: 460
KPK/17: 356
CS: 422 § 1
Kan. 236. Zgromadzenie eparchialne należy zwołać, ilekroć, zdaniem Biskupa eparchialnego i po konsultacji z radą kapłańską zalecają to okoliczności. KPK/83: 461 § 1
KPK/17: 356
CS: 422 § 1
Kan. 237. § 1. Zadaniem Biskupa eparchialnego jest zwołanie zgromadzenia eparchialnego, osobiście lub przez kogo innego przewodniczenie mu, przeniesienie, przedłużenie, zawieszenie i rozwiązanie. KPK/83: 462 § 1, 2, 468 § 1
KPK/17: 357 § 1
CS: 423 § 1
§ 2. W czasie wakansu stolicy eparchialnej zgromadzenie eparchialne z mocy samego prawa zostaje zawieszone, aż nowy Biskup eparchialny tą sprawą się zajmie. KPK/83: 468 § 2
Kan. 238. § 1. Na zgromadzenie eparchialne powołani są i powinni przybyć: KPK/83: 463 § 1
KPK/17: 358 § 1
CS: 424 § 1
Biskup koadiutor i Biskupi pomocniczy;
KPK/83: 463 § 1 n. 1
Protosyncel, Syncelowie, wikariusz sądowy i ekonom eparchialny;
KPK/83: 463 § 1 n. 2
KPK/17: 358 § 1 n. 1
CS: 424 § 1 n. 1
konsultorzy eparchialni;
KPK/83: 463 § 1 n. 3
KPK/17: 358 § 1 n. 2
CS: 424 § 1 n. 2
rektor wyższego seminarium eparchialnego;
KPK/83: 463 § 1 n. 6
KPK/17: 358 § 1 n. 3
CS: 424 § 1 n. 3
protoprezbiterzy;
KPK/83: 463 § 1 n. 7
KPK/17: 358 § 1 n. 4
CS: 424 § 1 n. 4
przynajmniej jeden proboszcz z każdego okręgu pod przewodnictwem protoprezbitera wybrany przez wszystkich, którzy tam aktualnie mają troskę duszpasterską; należy także wybrać innego prezbitera, który by go w razie potrzeby zastąpił; KPK/83: 463 § 1 n. 8
KPK/17: 358 § 1 n. 7
CS: 424 § 1 n. 6
członkowie rady kapłańskiej i kilku delegatów rady duszpasterskiej, jeśli taka jest, z tegoż grona rady wybieranych w sposobie i liczbie przepisanych prawem partykularnym; KPK/83: 463 § 1 n. 4
kilku diakonów wybranych zgodnie z prawem partykularnym; CS: 424 § 1 n. 8
przełożeni klasztorów niezależnych i kilku przełożonych innych 
instytutów życia konsekrowanego, które mają swoje domy w eparchii, wybieranych w liczbie i sposobie przepisanym prawem partykularnym;
KPK/83: 463 § 1 n. 9
KPK/17: 358 § 1 n. 8
CS: 424 § 1 n. 7
10° świeccy wybrani przez radę pasterską, jeśli taka jest, w przeciwnym razie w sposób określony przez Biskupa eparchialnego tak, aby liczba świeckich nie przekraczała trzeciej części członków zgromadzenia eparchialnego. KPK/83: 463 § 1 n. 5
§ 2. Biskup eparchialny, jeśli uzna to za stosowne, może zaprosić na zgromadzenie jeszcze inne osoby, nie wykluczając przedstawicieli innych Kościołów sui iuris, którym może także przyznać prawo głosu. KPK/83: 463 § 2
KPK/17: 358 § 2
CS: 424 § 2
§ 3. Na zgromadzenie eparchialne można także zaprosić kilku obserwatorów z Kościołów lub wspólnot kościelnych niekatolickich. KPK/83: 463 § 3
Kan. 239. Ci, którzy powinni przybyć na zgromadzenie eparchialne, nawet jeśli zatrzymuje ich zgodna z prawem przeszkoda, nie mogą wysłać swego pełnomocnika, aby zastąpił ich w zgromadzeniu eparchialnym, lecz powinni zawiadomić o swej przeszkodzie Biskupa eparchialnego. KPK/83: 464
KPK/17: 459 § 1
CS: 425 § 1
Kan. 240. § 1. Nie naruszając prawa żadnego chrześcijanina w rozstrzyganiu kwestii omawianych na zgromadzeniu eparchialnym, jedynie do Biskupa eparchialnego należy ustalenie problemów do omówienia.
§ 2. Biskup eparchialny w odpowiednim czasie winien ustanowić jedną lub kilka komisji, których zadaniem będzie przedłożenie problemów do omawiania na zgromadzeniu eparchialnym. KPK/17: 360 § 1
CS: 426 § 1
§ 3. Biskup eparchialny powinien postarać się także, aby w odpowiednim czasie wszystkim uczestnikom był doręczony schemat problemów do omówienia. KPK/17: 360 § 2
CS: 426 § 2
§ 4. Przedłożone propozycje powinny być poddane swobodnej dyskusji na sesjach zgromadzenia eparchialnego. KPK/83: 465
KPK/17: 361
CS: 427
Kan. 241. Jedynym prawodawcą na zgromadzeniu eparchialnym jest Biskup eparchialny, inni mają tylko głos doradczy. Tylko on podpisuje wszelkie decyzje zapadłe na zgromadzeniu eparchialnym. Jeżeli decyzje te zostaną ogłoszone na tymże zgromadzeniu, zaczynają obowiązywać od razu, chyba że wyraźnie zastrzega się co innego. KPK/83: 466
KPK/17: 362
CS: 428
Kan. 242. Tekst ustaw, deklaracji i dekretów, jakie zapadły na zgromadzeniu eparchialnym, Biskup eparchialny ogłasza mocą, którą określiło prawo własnego Kościoła sui iuris. KPK/83: 467
ARTYKUŁ II
KURIA EPARCHIALNA
Kan. 243. § 1. Biskup eparchialny powinien mieć przy swej stolicy kurię eparchialną, która wspiera go w rządach powierzoną mu eparchią. KPK/83: 469
KPK/17: 363 § 1
CS: 429 § 1
§ 2. Do kurii eparchialnej należą: Protosyncel, Syncelowie, wikariusz sądowy, ekonom eparchialny i rada do spraw ekonomicznych, kanclerz, sędziowie eparchialni, rzecznik sprawiedliwości i obrońca węzła, notariusze i inne osoby angażowane przez Biskupa eparchialnego do należytego wypełnienia obowiązków w kurii eparchialnej. KPK/17: 363 § 2
CS: 429 § 2
§ 3. Dla zaspokojenia potrzeb lub pożytku eparchii Biskup eparchialny może ustanowić w kurii eparchialnej również inne urzędy. CS: 429 § 3
Kan. 244. § 1. Mianowanie i usuwanie z urzędów osób sprawujących urzędy w kurii eparchialnej należy do kompetencji Biskupa eparchialnego. KPK/83: 470
KPK/17: 364 § 1
CS: 430 § 1
§ 2. Wszyscy powołani do pracy w kurii eparchialnej powinni:
KPK/83: 471
KPK/17: 364 § 2
CS: 430 § 2
złożyć przyrzeczenie o wiernym wypełnianiu obowiązków w sposób przewidziany prawem lub określony przez Biskupa eparchialnego;
KPK/83: 471 n. 1
KPK/17: 364 § 2 n. 1
CS: 430 § 2 n. 1
zachować sekret w granicach prawa i w sposób określony przez prawo albo przez Biskupa eparchialnego.
KPK/83: 471 n. 2
KPK/17: 364 § 2 n. 3
CS: 430 § 2 n. 3
Kan. 245. W każdej eparchii powinien być ustanowiony Protosyncel, który obdarzony według norm prawa powszechnego władzą zwyczajną, zastępczą, wspiera Biskupa eparchialnego w rządzeniu całą eparchią. KPK/83: 475 § 1
KPK/17: 366 § 1
CS: 432 § 1
Kan. 246. Ilekroć dobre zarządzanie eparchią tego wymaga, można ustanowić jednego lub kilku Syncelów, którzy na mocy samego prawa w określonej części eparchii albo w pewnym rodzaju zajęć duszpasterskich, albo wobec chrześcijan należących do innego Kościoła sui iuris lub do pewnej kategorii mają taką samą władzę, jaką prawo wspólne przydziela Protosyncelowi. KPK/83: 476
Kan. 247. § 1. Protosyncel i Syncelowie są swobodnie mianowani przez Biskupa eparchialnego i przez niego swobodnie mogą też być odwołani na mocy kan. 215 §§ 1 i 2. KPK/83: 477 § 1
KPK/17:466 § 2
CS: 432 § 2
§ 2. Protosyncel i Syncelowie powinni być kapłanami bezżennymi, chyba że prawo partykularne Kościoła sui iuris inaczej postanawia, o ile to możliwe być z duchownych należących do eparchii, mających lat przynajmniej 30, w jakiejś dziedzinie wiedzy doktorzy lub licencjaci, a przynajmniej biegli, odznaczający się zdrową nauką, prawością, roztropnością i doświadczeniem w prowadzeniu spraw. KPK/83: 478 § 1
KPK/17: 367 § 1
CS: 433 § 1
§ 3. Urzędu Protosyncela i Syncelów nie należy nadawać krewnym Biskupa eparchialnego aż do czwartego stopnia włącznie. KPK/83: 478 § 2
KPK/17: 367 § 3
CS: 433 § 2
§ 4. Biskup eparchialny może wyznaczyć Protosyncela i Syncelów także z innej eparchii lub z innego Kościoła sui iuris, za zgodą jednak ich Biskupa eparchialnego. KPK/17: 467 § 3
CS: 433 § 3
Kan. 248. § 1. Jeżeli inaczej nie jest wyraźnie zastrzeżone w prawie wspólnym, 
Protosyncelowi w całej eparchii, Syncelom zaś w zakresie powierzonego urzędu przysługuje ta sama władza wykonawcza z tymi wyjątkami, jakie Biskup eparchialny sobie lub innym zastrzegł, lub które na mocy prawa wymagają jego specjalnego zlecenia. W razie braku takiego specjalnego zlecenia akty wymagające go są nieważne.
KPK/83: 479 § 1, 2
KPK/17: 368 § 1
CS: 434 § 1 n. 1
§ 2. Protosyncelowi i Syncelom w zakresie ich kompetencji przysługują także uprawnienia stałe przyznane przez Stolicę Apostolską Biskupowi eparchialnemu oraz wykonywanie reskryptów Stolicy Apostolskiej lub Patriarchy, jeśli inaczej nie jest wyraźnie zastrzeżone lub udzielone zostały ze względu na osobę Biskupa eparchialnego. KPK/83: 479 § 3
KPK/17: 368 § 2
CS: 434 § 2
Kan. 249. Protosyncel i Syncelowie z poszczególnych przeprowadzonych zadań powinni przedkładać sprawozdania Biskupowi eparchialnemu i nigdy nie działać wbrew woli i myśli swego Biskupa. KPK/83: 480
KPK/17: 369 § 1, 2
CS: 435 § 1, 2
Kan. 250. Przywileje i insygnia prezbitera Protosyncela i Syncela podczas trwania ich urzędu są pierwsze po godności biskupiej. KPK/17: 370 § 2
CS: 436 § 2
Kan. 251. § 1. Protosyncel i Syncelowie tracą urząd po upływie wyznaczonego czasu, poprzez rezygnację przyjętą przez Biskupa eparchialnego lub przez odwołanie. KPK/83: 481 § 1
KPK/17: 371
CS: 437 § 1
§ 2. W razie opróżnienia stolicy eparchii odnośnie do Protosyncela i Syncelów należy zachować kan. 224.
§ 3. Z chwilą zawieszenia urzędu Biskupa eparchialnego zawieszona zostaje władza Protosyncela i Syncelów, jeśli nie są Biskupami konsekrowanymi. KPK/83: 481 § 2
KPK/17: 371
CS: 437 § 1
Kan. 252. § 1. W kurii eparchialnej należy ustanowić kanclerza, którym powinien być kapłan lub diakon, a jego szczególnym obowiązkiem jest, jeśli inaczej prawem partykularnym nie postanowiono, czuwanie, aby akta kurii były redagowane i wysyłane oraz przechowywane w archiwum kurii eparchialnej. KPK/83: 482 § 1
KPK/17: 372 § 1
CS: 439 § 1
§ 2. W razie potrzeby kanclerzowi można dodać pomocnika – wicekanclerza. KPK/83: 482 § 2
KPK/17: 372 § 2
CS: 439 § 2
§ 3. Kanclerz i wicekanclerz na mocy samego prawa są notariuszami kurii eparchialnej. KPK/83: 482 § 3
KPK/17: 372 § 3
CS: 439 § 3
Kan. 253. § 1. Oprócz kanclerza mogą być powołani inni notariusze, których podpis daje wiarygodność urzędową czy to odnośnie do wszystkich akt, czy tylko do akt sądowych, czy też jedynie do akt pewnej sprawy lub czynności. KPK/83: 483 § 1
KPK/17: 373 § 1, 2
CS: 440 § 1, 2
§ 2. Notariusze powinni cieszyć się dobrą sławą i być wolni od jakiegokolwiek podejrzenia; w sprawach, w których opinia duchownego może być narażona na niebezpieczeństwo, notariuszem powinien być kapłan. KPK/83: 483 § 2
KPK/17: 373 § 3, 4
CS: 440 § 3, 4
Kan. 254. Zadaniem notariuszy jest: KPK/83: 484
KPK/17: 374 § 1
CS: 441 § 1
spisywanie akt i dokumentów w sprawie dekretów, dyspozycji, obowiązków i innych wymagających ich udziału; KPK/83: 484 n. 1
KPK/17: 374 § 1 n. 1
CS: 441 § 1 n. 1
pisemne wierne ujęcie tego, co się dzieje i podpisywanie akt w tych sprawach z zaznaczeniem miejsca, dnia, miesiąca i roku; KPK/83: 484 n. 2
KPK/17: 374 § 1 n. 2
CS: 441 § 1 n. 2
udostępnianie, z zachowaniem koniecznych wymogów, akt lub dokumentów osobie prawnie o to proszącej oraz poświadczanie zgodności ich odpisów z oryginałem. KPK/83: 484 n. 3
KPK/17: 374 § 1 n. 3
CS: 441 § 1 n. 3
Kan. 255. Kanclerz i inni notariusze mogą być swobodnie odwołani z urzędu przez Biskupa eparchialnego, ale nie przez administratora eparchii, chyba że za zgodą kolegium konsultorów eparchii. KPK/83: 485
KPK/17: 375 § 5
CS: 440 § 5
Kan. 256. § 1. Biskup eparchialny powinien założyć w bezpiecznym miejscu archiwum kurii eparchialnej, w którym należy przechowywać dokumenty dotyczące spraw eparchii. KPK/83: 486 § 2
KPK/17: 375 § 1
CS: 442 § 1
§ 2. Z wielką pilnością należy sporządzić inwentarz dokumentów przechowywanych w archiwum kurii eparchialnej z krótkim ich skorowidzem. KPK/83: 486 § 3
KPK/17: 375 § 2
CS: 442 § 2
Kan. 257. § 1. Archiwum kurii eparchialnej powinno być zamknięte, a klucz powinni mieć Biskup eparchialny i kanclerz. Nikomu nie wolno tam wchodzić bez pozwolenia albo samego Biskupa eparchialnego lub Protosyncela i kanclerza jednocześnie. KPK/83: 487 § 1
KPK/17: 377 § 1, 2
CS: 444 § 1, 2
§ 2. Osobom zainteresowanym przysługuje prawo, aby z dokumentów, które z natury są publiczne i dotyczą stanu własnej osoby, otrzymać osobiście lub przez pełnomocnika autentyczny odpis. KPK/83: 487 § 2
KPK/17: 384 § 1
CS: 451 § 1
Kan. 258. Z archiwum kurii eparchialnej nie wolno wynosić dokumentów, chyba że tylko na krótki czas i za zgodą samego Biskupa eparchialnego albo Protosyncela i kanclerza jednocześnie. KPK/83: 488
KPK/17: 378 § 1
CS: 445 § 1
Kan. 259. § 1. W kurii eparchialnej powinno być także archiwum tajne, albo przynajmniej w archiwum kurii eparchialnej winna znajdować się szafa, dobrze zamknięta i umocowana, nie dająca się ruszyć z miejsca, w której należy przechowywać tajne dokumenty. KPK/83: 489 § 1
KPK/17: 379 § 1
CS: 446 § 1
§ 2. Corocznie należy niszczyć akta postępowania karnego w materii obyczajów, dotyczące osób zmarłych albo spraw zakończonych przed dziesięciu laty, zachowując krótkie streszczenie faktu i tekst wyroku lub dekretu. KPK/83: 489 § 2
KPK/17: 379 § 1
CS: 446 § 1
Kan. 260. § 1. Klucz do tajnego archiwum lub do szafy z tajnymi dokumentami powinien mieć tylko Biskup eparchialny. KPK/83: 490 § 1
KPK/17: 379 § 3
CS: 446 § 3
§ 2. Podczas wakansu stolicy eparchialnej tajnego archiwum lub szafy z tajnymi dokumentami nie wolno otwierać. W razie prawdziwej konieczności czyni to sam administrator eparchii. KPK/83: 490 § 2
KPK/17: 382 § 1
CS: 449 § 1
§ 3. Z tajnego archiwum lub szafy z tajnymi dokumentami nie wolno wynosić dokumentów. KPK/83: 490 § 3
KPK/17: 382 § 1
CS: 449 § 1
Kan. 261. § 1. Biskup eparchialny powinien troszczyć się, aby także akta i dokumenty archiwów kościołów katedralnych, parafialnych i innych znajdujących się na terenie eparchii pilnie były przechowywane, jak również o to, by sporządzone były w dwóch egzemplarzach inwentarza akt i dokumentów. Jeden z nich ma być przechowywany w miejscowym archiwum, drugi w archiwum kurii eparchialnej. KPK/83: 491 § 1
KPK/17: 383 § 1
CS: 450 § 1
§ 2. By korzystać z akt i dokumentów znajdujących się w tych archiwach albo wynosić je, należy zachować normy wydane przez Biskupa eparchialnego. KPK/83: 491 § 3
KPK/17: 383 § 2, 384 § 2
CS: 450 § 2, 451 § 2
Kan. 262. § 1. Biskup eparchialny po konsultacji z kolegium konsultorów eparchialnych i radą do spraw ekonomicznych powinien mianować ekonoma eparchialnego, którym powinien być chrześcijanin biegły w sprawach ekonomicznych i odznaczający się prawością charakteru. KPK/83: 494 § 1
CS: 438 § 1, § 2 n. 1; 
PA: 262 § 1, § 2 n. 2
§ 2. Ekonoma eparchialnego mianuje się na czas określony prawem partykularnym; w czasie pełnienia urzędu może być odwołany tylko z ważnego powodu przez Biskupa eparchialnego, po konsultacji z kolegium konsultorów eparchialnych oraz radą do spraw ekonomicznych. KPK/83: 494 § 2
§ 3. Obowiązkiem ekonoma eparchialnego jest pod władzą Biskupa eparchialnego, który powinien dokładniej określić jego prawa i obowiązki względem rady do spraw ekonomicznych, zarządzanie dobrami doczesnymi eparchii, czuwanie nad zarządzaniem dobrami kościelnymi w całej eparchii, troska o ich utrzymanie, rozwój i o opiekę nad nimi, uzupełnianie zaniedbań administratorów lokalnych i osobiste zarządzanie dobrami kościelnymi nie mającymi prawnie wyznaczonego administratora. KPK/83: 494 § 3
CS: 438 § 3; 
PA: 262 § 3
§ 4. Ekonom eparchialny powinien przedłożyć Biskupowi eparchialnemu sprawozdanie z administracji co roku oraz ilekroć sam Biskup tego zażąda. Biskup eparchialny powinien zaś zbadać je poprzez radę do spraw ekonomicznych. KPK/83: 494 § 4
CS: 438 § 4; 
PA: 262 § 4
§ 5. W sprawie zobowiązań ekonoma eparchialnego w czasie wakansu stolicy eparchialnej należy zachować kan. 232.
Kan. 263. § 1. Biskup eparchialny powinien erygować radę do spraw ekonomicznych, która ma składać się z przewodniczącego, którym jest sam Biskup eparchialny i kilku odpowiednich osób biegłych także, o ile to możliwe, w prawie cywilnym, mianowanych przez Biskupa eparchialnego po konsultacji z kolegium konsultorów eparchialnych, chyba że na mocy prawa partykularnego własnego Kościoła sui iuris przewidziano już inny, równorzędny sposób, zachowując zawsze wymóg, aby osoby wybrane lub mianowane przez innych uzyskały zatwierdzenie Biskupa eparchialnego. KPK/83: 492 § 1
KPK/17: 1520 § 1
PA: 263 § 1
§ 2. Ekonom eparchialny na mocy samego prawa jest członkiem rady do spraw ekonomicznych. PA: 263 § 3
§ 3. Z rady do spraw ekonomicznych wykluczeni są ci, którzy z Biskupem eparchialnym są spokrewnieni lub spowinowaceni aż do czwartego stopnia włącznie. KPK/83: 492 § 3
KPK/17: 1520 § 2
PA: 263 § 2
§ 4. Biskup eparchialny w aktach większej wagi odnoszących się do spraw ekonomicznych nie powinien pomijać wysłuchania opinii rady do spraw ekonomicznych; jej członkowie mają głos tylko doradczy, chyba że na mocy prawa wspólnego w przypadkach specjalnych lub na podstawie dokumentu fundacji wymagana jest ich zgoda. KPK/83: 1277
KPK/17: 1520 § 3
PA: 263 § 4
§ 5. Oprócz innych obowiązków powierzonych prawem wspólnym, do rady do spraw ekonomicznych należy przygotowanie corocznego sprawozdania z przychodów i wydatków przewidzianych dla całej eparchii na rok przyszły, oraz zatwierdzenie z końcem roku bilansu przychodów i wydatków. KPK/83: 493
ARTYKUŁ III
RADA KAPŁAŃSKA I KOLEGIUM KONSULTORÓW EPARCHIALNYCH
Kan. 264. W eparchii należy ustanowić radę kapłańską, to jest zespół kapłanów reprezentujących prezbiterium eparchii, która swoją radą powinna wspierać Biskupa eparchialnego według norm prawa w sprawach odnoszących się do potrzeb pastoralnych i dobra eparchii. KPK/83: 495 § 1
Kan. 265. Rada kapłańska powinna mieć swoje statuty zatwierdzone przez Biskupa eparchialnego, z zachowaniem norm prawa wspólnego i prawa partykularnego własnego Kościoła sui iuris. KPK/83: 496
Kan. 266. W sprawie ustanowienia rady kapłańskiej należy zachować, co następuje: KPK/83: 497
odpowiednia grupa członków według prawa partykularnego własnego Kościoła sui iuris powinna być wybierana przez samych kapłanów; KPK/83: 497 n. 1
kilku kapłanów według statutów powinno być członkami, którzy z racji powierzonego sobie urzędu należą do rady; KPK/83: 497 n. 2
Biskupowi eparchialnemu przysługuje prawo swobodnego mianowania kilku członków rady. KPK/83: 497 n. 3
Kan. 267. § 1. Przy wyborze członków rady kapłańskiej głos czynny i bierny mają: KPK/83: 498 § 1
wszyscy kapłani należący do eparchii; KPK/83: 498 § 1 n. 1
inni kapłani, którzy na terenie eparchii mają zamieszkanie stałe lub tymczasowe, a jednocześnie dobra tejże eparchii wypełniają jakieś zadanie. KPK/83: 498 § 1 n. 2
§ 2. O ile jest to przewidziane w statutach, głos czynny i bierny może być przyznany także innym kapłanom, którzy mają w eparchii miejsce zamieszkania stałe lub tymczasowe. KPK/83: 498 § 2
Kan. 268. Sposób wybierania członków rady kapłańskiej powinien być określony w statutach tak, aby, o ile to możliwe reprezentowani byli kapłani prezbiterium ze względu przede wszystkim na różnorodność posługi i różne części eparchii. KPK/83: 499
Kan. 269. § 1. Zadaniem biskupa eparchialnego jest zwoływanie rady kapłańskiej, przewodniczenie jej oraz określanie spraw do omówienia, albo przyjmowanie propozycji członków. KPK/83: 500 § 1
§ 2. Biskup eparchialny powinien wysłuchiwać rady kapłańskiej w sprawach ważniejszych, a w przypadkach określonych przez prawo wspólne zasięgać jej opinii. Jej zgody wymaga się natomiast tylko w przypadkach wyraźnie określonych przez prawo wspólne, z zachowaniem prawa Patriarchy do zasięgania jedynie opinii rady kapłańskiej także i w tych przypadkach, dotyczących spraw zarządzanej przez siebie eparchii. KPK/83: 500 § 2
§ 3. Rada kapłańska nigdy nie może działać bez Biskupa eparchialnego, do którego jedynie należy także troska o rozpowszechnianie dokonań rady. KPK/83: 500 § 3
Kan. 270. § 1. Członkowie rady kapłańskiej powinni być wyznaczeni na czas określony statutami, tak jednak, aby cała rada lub pewna jej część była odnawiana w ciągu 5 lat. KPK/83: 501 § 1
§ 2. W czasie wakansu stolicy eparchii rada kapłańska ustaje, a jej obowiązki wypełnia kolegium konsultorów eparchialnych. W ciągu roku od przejęcia eparchii Biskup eparchialny powinien utworzyć nową radę. KPK/83: 501 § 2
§ 3. Jeśli rada kapłańska nie wypełnia zadań powierzonych jej dla dobra eparchii lub poważnie ich nadużywa, Biskup eparchialny, po konsultacji z Metropolitą lub, jeśli chodzi o samą stolicę Metropolity, po naradzie z podlegającym temuż Metropolicie Biskupem eparchialnym najstarszym święceniami biskupimi, może rozwiązać radę, ale w ciągu roku powinien ustanowić nową radę kapłańską. KPK/83: 501 § 3
Kan. 271. § 1. Biskup eparchialny powinien ustanowić kolegium konsultorów 
eparchialnych, któremu przysługują obowiązki prawem określone.
KPK/83: 502 § 1
KPK/17: 423
CS: 458 § 1 n. 1
§ 2. Kolegium konsultorów eparchialnych ustanawia się na 5 lat, a po tym okresie swoje obowiązki wypełnia ono nadal, dopóki nie zostanie ustanowione nowe kolegium. KPK/83: 502 § 1
KPK/17: 426 § 1, 2
CS: 462 § 1, 2
§ 3. Członków kolegium konsultorów powinno być nie mniej niż 6 i nie więcej niż 12. Jeśli z jakiegoś powodu w ciągu określonych 5 lat już nie ma minimalnej liczby członków, Biskup eparchialny jak najprędzej uzupełni liczbę, inaczej kolegium nie może ważnie działać. KPK/83: 502 § 1
KPK/17: 425 § 1, 426 § 3
CS: 461 § 1, 462 § 3
§ 4. Swobodnego mianowania członków kolegium konsultorów eparchialnych dokonuje Biskup eparchialny spośród tych, którzy w czasie nominacji są członkami rady kapłańskiej. KPK/83: 502 § 1
KPK/17: 424
CS: 460
§ 5. Kolegium konsultorów przewodniczy Biskup eparchialny; w czasie wakansu stolicy lub przeszkody w działaniu ten, kto tymczasowo zastępuje Biskupa eparchialnego lub, jeśli nie został ustanowiony, kapłan najstarszy święceniami w tymże kolegium. KPK/83: 502 § 2
§ 6. Ilekroć prawo postanawia, że Biskup eparchialny potrzebuje zgody kolegium konsultorów eparchialnych wystarczy, że Patriarcha w sprawach eparchii, którą kieruje, posłucha rady kolegium. CS: 459 § 2
ARTYKUŁ IV
RADA DUSZPASTERSKA
Kan. 272. W eparchii, jeśli okoliczności duszpasterskie tego wymagają, należy ustanowić radę duszpasterską, której zadaniem jest z upoważnienia Biskupa eparchialnego śledzić, badać i wyciągać praktyczne wnioski w sprawach odnoszących się do dzieł pastoralnych w eparchii. KPK/83: 511
Kan. 273. § 1. Rada duszpasterska, która jest zespołem tylko doradczym, składa się z duchownych, zakonników lub członków stowarzyszeń życia wspólnego na wzór zakonników, a zwłaszcza ze świeckich wyznaczonych w sposób określony przez Biskupa eparchialnego. KPK/83: 521§ 1, 514 § 1
§ 2. Skład rady duszpasterskiej powinien być taki, aby, o ile to możliwe, reprezentowani byli chrześcijanie eparchii pod względem różnych kategorii osób, stowarzyszeń i innych kryteriów. KPK/83: 512 § 2
§ 3. Razem z chrześcijanami Biskup eparchialny może także zaprosić do rady duszpasterskiej inne osoby, nawet z innego Kościoła sui iuris.
§ 4. Do rady duszpasterskiej mogą być powołani jedynie chrześcijanie odznaczający się niezachwianą wiarą, dobrymi obyczajami i roztropnością. KPK/83: 512 § 3
Kan. 274. § 1. Rada duszpasterska ustanawiana jest na czas określony przepisami statutów nadanych przez Biskupa eparchialnego. KPK/83: 513 § 1
§ 2. W czasie wakansu stolicy eparchialnej rada duszpasterska ustaje. KPK/83: 513 § 2
Kan. 275. Jedynie do Biskupa eparchialnego należy zwoływanie rady duszpasterskiej według potrzeb apostolstwa, przewodniczenie jej i opublikowanie omawianych przez nią spraw. KPK/83: 514 § 1
ARTYKUŁ V
PROTOPREZBITERZY
Kan. 276. § 1. Protoprezbiter to kapłan, który przewodniczy okręgowi złożonemu z kilku parafii, aby tam w imieniu Biskupa eparchialnego wypełniać obowiązki określone prawem. KPK/83: 553 § 1
KPK/17: 445
CS: 483
§ 2. Ustanowienie, zmiana i zniesienie takiego okręgu według potrzeb działalności duszpasterskiej należy do Biskupa eparchialnego po konsultacji z radą duszpasterską. KPK/83: 374 § 2
KPK/17: 217 § 1
CS: 161 § 1
Kan. 277. § 1. Na urząd protoprezbitera, którego, z zachowaniem prawa partykularnego własnego Kościoła sui iuris, nie należy łączyć na stałe z urzędem proboszcza określonej parafii, Biskup eparchialny, wysłuchawszy - jeśli uzna to za stosowne - opinii proboszczów i wikariuszy parafii danego okręgu, mianuje kapłana odznaczającego się nauką i gorliwością apostolską, zwłaszcza spośród proboszczów. KPK/83: 553 § 2, 554 § 2
KPK/17: 446 § 1
CS: 484 § 1
§ 2. Protoprezbiter mianowany jest na czas określony prawem partykularnym. KPK/83: 554 § 2
§ 3. Biskup eparchialny ze słusznego powodu może odwołać protoprezbitera z urzędu. KPK/83: 554 § 3
KPK/17: 446 § 2
CS: 484 § 2
Kan. 278. § 1. Protoprezbiter, oprócz władzy i uprawnień przyznanych mu prawem partykularnym, ma prawo i obowiązek: KPK/83: 555 § 1
KPK/17: 447 § 1
CS: 485 § 1
promowania i koordynowania wspólnej działalności duszpasterskiej; KPK/83: 555 § 1 n. 1
dozorowania, aby duchowni prowadzili życie zgodne ze swoim stanem i pilnie wypełniali obowiązki; KPK/83: 555 § 1 n. 2
KPK/17: 447 § 1 n. 1
CS: 485 § 1 n. 1
starania się, aby Boska Liturgia i Liturgia Godzin były odprawiane według przepisów ksiąg liturgicznych, o staranne zachowywanie świetności i majestatów kościołów i sprzętów liturgicznych, zwłaszcza w sprawowaniu Boskiej Liturgii i w przechowywaniu Boskiej Eucharystii, o prawidłowe spisywanie i strzeżenie ksiąg parafialnych, o rozważny zarząd dobrami kościelnymi i wreszcie o należytą dbałość o dom parafialny. KPK/83: 555 § 1 n. 3
KPK/17: 447 § 1 n. 4
CS: 485 § 1 n. 4
§ 2. W okręgu sobie powierzonym protoprezbiter powinien: KPK/83: 555 § 2
KPK/17: 448 § 1
CS: 486 § 1
dołożyć starań, aby duchowni często gromadzili się na obrady, które Hierarcha miejsca uznał za pożyteczne w szerzeniu świętej nauki i działalności duszpasterskiej; KPK/83: 555 § 2 n. 1
KPK/17: 448 § 1
CS: 486 § 1
postarać się, aby duchownym dostarczano pomocy duchowych, a także szczególnie zatroszczyć się o tych, którzy znajdują się w trudnej sytuacji. KPK/83: 555 § 2 n. 2
§ 3. Protoprezbiter, dowiedziawszy się o ciężkiej chorobie proboszczów, powinien zatroszczyć się, by oni wraz z rodziną, jeśli są żonaci, nie doznali braku pomocy duchowej i materialnej, oraz by zmarłym odprawić godny pogrzeb. Niech zadba także, aby z powodu choroby czy śmierci nie zginęły lub nie zostały zabrane książki, dokumenty, święte naczynia i inne rzeczy należące do Kościoła. KPK/83: 555 § 3
KPK/17: 447 § 3
CS: 485 § 3
§ 4. Protoprezbiter zobowiązany jest według decyzji Biskupa eparchialnego wizytować parafie. KPK/83: 555 § 4
KPK/17: 447 § 2
CS: 485 § 2
ROZDZIAŁ III
PARAFIE, PROBOSZCZOWIE I WIKARIUSZE PARAFIALNI
Kan. 279. Parafia jest określoną wspólnotą chrześcijan, utworzoną na stałe w 
eparchii, w której pasterską pieczę powierza się proboszczowi.
KPK/83: 515 § 1
KPK/17: 216 § 1
CS: 160 § 1
Kan. 280. § 1. Z reguły parafia powinna być terytorialna, a więc obejmująca wszystkich chrześcijan pewnego terytorium; gdzie jednak z racji narodowych, językowych, przynależności chrześcijan do jakiegoś Kościoła sui iuris lub z jakiegoś innego określonego powodu, Biskup eparchialny po konsultacji z radą kapłańską uzna to za właściwe, należy erygować parafie personalne. KPK/83: 518
KPK/17: 216 § 1, 4
CS: 160 § 1, 4 n. 1, 2
§ 2. Erygowanie, zmiana lub zniesienie parafii należy do Biskupa eparchialnego, po konsultacji z radą kapłańską. KPK/83: 515 § 2
§ 3. Parafia erygowana zgodnie z prawem posiada z mocy samego prawa osobowość prawną. KPK/83: 515 § 3
Kan. 281. § 1. Proboszczem jest prezbiter, któremu jako szczególnemu współpracownikowi Biskupa eparchialnego została powierzona pasterska troska o określoną parafię w charakterze własnego pasterza pod władzą tegoż Biskupa eparchialnego. KPK/83: 519
KPK/17: 451 § 1
CS: 489 § 1
§ 2. Osoba prawna nie może ważnie być proboszczem. KPK/83: 520 § 1
KPK/17: 452 § 1
CS: 490 § 1 n. 1
Kan. 282. § 1. Biskup eparchialny, nie zaś administrator eparchii, może po konsultacji z radą kapłańską i za zgodą wyższego przełożonego instytutu zakonnego lub stowarzyszenia życia wspólnego na wzór zakonników, erygować parafię przy kościele tegoż instytutu lub towarzystwa, z zachowaniem kan. 480. KPK/83: 520 § 1
KPK/17: 452 § 1
CS: 490 § 1 n. 1, 491 § 1
§ 2. Takie erygowanie powinno być dokonane w drodze sporządzonej na piśmie umowy pomiędzy Biskupem eparchialnym i wyższym przełożonym instytutu zakonnego lub stowarzyszenia życia wspólnego na wzór zakonników, która powinna dokładnie określać wszystkie sprawy dotyczące wypełniania posługi parafialnej, osób przydzielonych do parafii i do spraw ekonomicznych, a także prawa i obowiązki członków tego instytutu lub stowarzyszenia w owym kościele i parafii oraz proboszcza. KPK/83: 520 § 2
KPK/17: 452 § 1
CS: 490 § 1 n. 1, 491 § 2
Kan. 283. Biskup eparchialny ani w całości ani w części, nie powinien zabierać spod władzy proboszcza określonych wspólnot osób, budynków i miejsc, które znajdują się na terytorium parafii i nie są prawnie wyjęte, chyba że dla poważnej przyczyny. KPK/17: 464 § 2
CS: 505 § 2
Kan. 284. § 1. Prawo mianowania proboszczów przysługuje jedynie Biskupowi eparchialnemu, który mianuje ich w sposób nieskrępowany. KPK/83: 523
KPK/17: 455 § 1
CS: 496 § 1
§ 2. W parafiach powierzonych członkom instytutów zakonnych lub stowarzyszeń życia wspólnego na wzór zakonników, wyższy przełożony przedstawia Biskupowi eparchialnemu odpowiedniego prezbitera swojego instytutu lub stowarzyszenia do nominacji, z zachowaniem umów zawartych z Biskupem eparchialnym lub inną władzą określoną przez prawo partykularne własnego Kościoła sui iuris. KPK/83: 682 § 1
KPK/17: 456
CS: 497
PA: 155-156, 180
§ 3. Proboszcz na swoim urzędzie jest stały i dlatego nie powinien być mianowany na czas określony, chyba że: KPK/83: 522
KPK/17: 454 § 1
CS: 494 § 1;
PA: 181 § 1
dotyczy to członka instytutu zakonnego lub stowarzyszenia życia wspólnego na wzór zakonników; PA: 180 § 2
kandydat wyraził na to zgodę na piśmie;
dotyczy to przypadku specjalnego, w którym to wymagana jest zgoda kolegium konsultorów eparchii;
zezwala na to prawo partykularne własnego Kościoła sui iuris.
Kan. 285. § 1. Aby prezbiter mógł zostać mianowany proboszczem, powinien odznaczać się dobrymi obyczajami, zdrową doktryną, gorliwością pasterską, roztropnością i innymi cnotami i przymiotami, które są prawnie wymagane do chwalebnego wypełnienia posługi parafialnej. KPK/83: 521 § 2
KPK/17: 453 § 2
CS: 493
§ 2. Jeśli prezbiter jest związany małżeństwem, wymaga się także dobrych obyczajów u żony i dzieci wspólnie z nim zamieszkujących.
§ 3. Wakującą parafię Biskup eparchialny powinien powierzyć temu, kogo po rozważeniu wszystkich okoliczności uzna za odpowiedniego, wykluczając wszelki wzgląd osobisty. Aby urobić sobie sąd o zdatności, winien wysłuchać zdania dziekana i przeprowadzić odpowiednie badania, zasięgnąwszy, jeśli potrzeba, opinii innych chrześcijan, przede wszystkim duchownych. KPK/83: 524
KPK/17: 459 § 1, 3 n. 1
CS: 500 § 1, 3 n. 1
Kan. 286. W okresie wakansu stolicy lub przeszkody w działaniu, do administratora eparchii lub innego tymczasowego zarządcy należy: KPK/83: 525
KPK/17: 455 § 2
CS: 496 § 2
mianowanie proboszcza przedstawionego zgodnie z kan. 284 § 2 przez przełożonego wyższego; KPK/83: 525 n. 1
KPK/17: 455 § 2 n. 2
CS: 496 § 2 n. 2
mianowanie proboszcza spośród innych prezbiterów, gdy stolica eparchialna wakuje lub ma przeszkodę w działaniu przez przynajmniej rok. KPK/83: 525 n. 2
KPK/17: 455 § 2 n. 3
CS: 496 § 2 n. 3
Kan. 287. § 1. Proboszcz powinien sprawować pieczę pasterską w jednej tylko parafii. Jednakże z powodu braku kapłanów albo na skutek innych okoliczności, można takiemu proboszczowi powierzyć pieczę pasterską w kilku sąsiednich parafiach. KPK/83: 526 § 1
KPK/17: 460 § 1
CS: 501 § 1
§ 2. W tej samej parafii może być tylko jeden proboszcz; jeśli zaś prawo partykularne własnego Kościoła sui iuris zezwala, aby parafia została powierzona wielu prezbiterom, to prawo partykularne powinno dokładnie określać obowiązki i prawa moderatora, który kieruje działaniem wspólnym i odpowiada przed Biskupem eparchialnym, oraz prawa i obowiązki pozostałych prezbiterów. KPK/83: 526 § 2
KPK/17: 460 § 2
CS: 501 § 2 n. 1
Kan. 288. Proboszcz od momentu prowizji kanonicznej powinien podjąć troskę pasterską, której jednak nie godzi się wykonywać przed objęciem kanonicznym parafii, według przepisów prawa partykularnego. KPK/83: 527 § 1
KPK/17: 461
CS: 502
Kan. 289. § 1. W wykonywaniu zadania nauczania proboszcz ma obowiązek przepowiadania Słowa Bożego wszystkim wiernym, by umocnieni w wierze, nadziei i miłości, wzrastali w Chrystusie, a wspólnota chrześcijańska dawała to świadectwo miłości, które zlecił Chrystus; poprzez nauczanie katechetyczne wprowadza chrześcijan do poznania pełnej tajemnicy zbawienia, stosownie do ich wieku; do wypełnienia tego zadania powołuje nie tylko członków instytutów zakonnych i stowarzyszeń życia wspólnego na wzór zakonników, ale także świeckich współpracowników. KPK/83: 528 § 1
KPK/17: 467 § 1, 469
CS: 508 § 1, 510
§ 2. W wykonywaniu zadania uświęcania proboszcz powinien się 
troszczyć, aby celebrowanie Boskiej Liturgii było centrum i celem całego życia wspólnoty chrześcijańskiej; powinien także troszczyć się, aby chrześcijanie często posilali się duchowym pokarmem przez pobożne i częste przyjmowanie sakramentów oraz przez świadome i czynne uczestniczenie w nabożeństwach; proboszcz powinien jak najbardziej starać się o sprawowanie sakramentu pokuty dla wzrostu życia chrześcijańskiego; dlatego powinien być łatwo dostępny dla chrześcijan, aby ten sakrament sprawować oraz, jeśli zachodzi taka potrzeba, powinien zatroszczyć się także o dostępność innych kapłanów, zwłaszcza znających języki obce.
KPK/83: 528 § 2
KPK/17: 467 § 1
CS: 508 § 1
§ 3. W wypełnianiu zadania pasterzowania w pierwszym rzędzie proboszcz powinien się troszczyć, aby poznać swoją owczarnię; jako zaś sługa wszystkich owiec powinien troszczyć się o wzrost życia chrześcijańskiego zarówno u poszczególnych chrześcijan, jak i w stowarzyszeniach, zwłaszcza apostolskich oraz w całej wspólnocie parafialnej; powinien więc w zależności od wymogów zadania pasterskiego odwiedzać domy i szkoły, gorliwie opiekować się młodzieżą; ubogich i chorych obdarzać ojcowską troską; specjalnie zaś powinien się troszczyć o robotników i dokładać starań, aby chrześcijanie wspomagali dzieła apostolskie. KPK/83: 529 § 1
KPK/17: 467 § 1
CS: 508 § 1
Kan. 290. § 1. We wszystkich sprawach parafii proboszcz występuje w jej imieniu. KPK/83: 532
§ 2. Święte czynności większej wagi, jakimi są: sprawowanie sakramentów wtajemniczenia chrześcijańskiego, błogosławienie małżeństw z zachowaniem kan. 302 § 2, pogrzebu kościelnego należą do proboszcza w ten sposób, że wikariusze parafialni nie wykonują ich godziwie bez zgody, przynajmniej domyślnej, własnego proboszcza. KPK/83: 530
KPK/17: 462
CS: 503
Kan. 291. Wszystkie ofiary, z wyjątkiem tych, o których mowa w kan. 715-717, przyjęte przez proboszcza i pozostałych duchownych pracujących w parafii z okazji wypełniania posługi pasterskiej, powinny zostać przekazane do wspólnej kasy parafialnej, chyba że znana jest przeciwna wola ofiarodawcy w odniesieniu do ofiar złożonych w pełni dobrowolnie; Biskup eparchialny po wysłuchaniu zdania rady kapłańskiej może wydać przepisy co do przeznaczenia składanych ofiar oraz słusznego wynagrodzenia proboszcza i innych duchownych pracujących w parafii według kan. 390. KPK/83: 531
KPK/17: 463 § 1, 3
CS: 504 § 1, 3
Kan. 292. § 1. Proboszcz ma obowiązek rezydowania w domu parafialnym w pobliżu kościoła parafialnego; Hierarcha miejsca może dla słusznej przyczyny zezwolić, aby zamieszkał w innym miejscu, jeżeli nie poniesie na tym uszczerbku posługa parafialna. KPK/83: 533 § 1
KPK/17: 465 § 1
CS: 506 § 1
§ 2. Jeśli czego innego nie domaga się poważny powód, wolno proboszczowi każdego roku być nieobecnym w parafii z racji wakacji nie więcej niż miesiąc czy to ciągły, czy to z przerwami. Do czasu tego nie wlicza się rekolekcji odbywanych jeden raz w roku. Gdy proboszcz opuszcza parafię na czas dłuższy niż tydzień, ma obowiązek powiadomić o tym Hierarchę miejsca. KPK/83: 533 § 2
KPK/17: 465 § 2, 3, 4, 5
CS: 506 § 2, 3, 4, 5
§ 3. Biskup eparchialny powinien wydać przepisy, aby pod nieobecność proboszcza zabezpieczyć pieczę duszpasterską w parafii przez kapłana wyposażonego w potrzebne uprawnienia. KPK/83: 533 § 3
KPK/17: 465 § 4, 5
CS: 506 § 4, 5
Kan. 293. Proboszcz powinien pamiętać, że swoim codziennym życiem i troską o ochrzczonych i nieochrzczonych, katolików i akatolików, powinien dawać przykład wypełniania posługi kapłańskiej i pasterskiej oraz świadectwo prawdy i życia i jako dobry pasterz poszukiwać tych, którzy ochrzczeni wprawdzie w Kościele katolickim nie korzystają z sakramentów świętych lub odeszli od wiary.
Kan. 294. Proboszcz powinien często sprawować Boską Liturgię za chrześcijan swojej parafii, zaś w dniach określonych przez prawo własne Kościoła sui iuris ma obowiązek jej sprawowania. KPK/83: 534 § 1
KPK/17: 466 § 1
CS: 507 § 1
Kan. 295. W parafii powinny istnieć odpowiednie rady do spraw duszpasterskich i 
ekonomicznych, określone przez prawo partykularne własnego Kościoła 
sui iuris.
KPK/83: 536 § 1, 537
Kan. 296. § 1. W parafii należy prowadzić księgi parafialne, a mianowicie ochrzczonych, małżeństw, zmarłych oraz inne według norm prawa partykularnego własnego Kościoła sui iuris lub, gdy takich nie ma, ustanowionych przez samego Biskupa eparchialnego; proboszcz powinien czuwać nad tym, by z zachowaniem tych norm księgi były właściwie spisywane i przechowywane. KPK/83: 535 § 1
KPK/17: 470 § 1
CS: 511 § 1
§ 2. W księdze ochrzczonych należy także odnotować przynależność ochrzczonego do Kościoła sui iuris według normy kan. 37, udzielenie sakramentu chryzmacji oraz to, co ma związek ze stanem kanonicznym chrześcijan z racji małżeństwa z zachowaniem kan. 840 § 3, z racji adopcji, z racji święceń albo profesji wieczystej w instytucie zakonnym; adnotacje te powinny zawsze być uwidocznione w świadectwie chrztu. KPK/83: 535 § 2
KPK/17: 470 § 2
CS: 511 § 2
§ 3. Wydawane świadectwa dotyczące stanu kanonicznego chrześcijan i wszystkie dokumenty, które mogą posiadać znaczenie prawne, powinny być podpisane przez proboszcza lub jego delegata i opatrzone pieczęcią parafialną. KPK/83: 535 § 3
KPK/17: 470 § 4
CS: 511 § 5
§ 4. Każda parafia powinna mieć własne archiwum, w którym należy przechowywać księgi parafialne, łącznie z listami hierarchów i innymi dokumentami, których zachowanie jest konieczne lub pożyteczne. Biskup eparchialny lub jego delegat powinien z okazji wizytacji kanonicznej albo w innym dogodnym czasie przejrzeć je wszystkie, a proboszcz ma czuwać nad tym, by nic z nich nie dostało się do obcych rąk. KPK/83: 535 § 4
KPK/17: 470 § 4
CS: 511 § 5
§ 5. Należy pilnie przechowywać także dawniejsze księgi parafialne, zgodnie z wymogami prawa partykularnego. KPK/83: 535 § 5
Kan. 297. § 1. Proboszcz traci urząd przez rezygnację przyjętą przez Biskupa 
eparchialnego, upływ określonego czasu, odwołanie lub przeniesienie.
KPK/83: 538 § 1
§ 2. Proboszcz po ukończeniu siedemdziesiątego piątego roku życia jest proszony o złożenie rezygnacji z urzędu na ręce Biskupa eparchialnego, który rozważywszy wszystkie okoliczności osoby i miejsca, powinien zdecydować o przyjęciu albo odłożeniu rezygnacji. Biskup eparchialny powinien zapewnić rezygnującemu odpowiednie utrzymanie i mieszkanie, z zachowaniem prawa partykularnego własnego Kościoła sui iuris. KPK/83: 538 § 3
Kan. 298. Jeśli parafia wakuje albo proboszcz z jakiejkolwiek przyczyny ma przeszkodę w wykonywaniu posługi w parafii, Biskup eparchialny jak najszybciej winien mianować administratorem parafii innego kapłana. KPK/83: 539
KPK/17: 472
CS: 513
Kan. 299. § 1. Administrator parafii ma te same prawa i obowiązki jak proboszcz, chyba że Biskup eparchialny postanowił inaczej. KPK/83: 540 § 1
KPK/17: 473 § 1
CS: 514 § 1
§ 2. Administratorowi parafii nie wolno czynić niczego, co mogłoby przynieść uszczerbek uprawnieniom proboszcza albo dobrom parafialnym. KPK/83: 540 § 2
KPK/17: 473 § 1
CS: 514 § 1
§ 3. Po wypełnieniu swego zadania administrator parafii winien złożyć sprawozdanie proboszczowi. KPK/83: 540 § 3
KPK/17: 473 § 2
CS: 514 § 2
Kan. 300. § 1. W przypadku wakansu parafii, jak również gdy proboszcz na skutek przeszkody nie może wypełniać pasterskiej posługi, kierowanie parafią przed ustanowieniem administratora parafii przejmuje tymczasowo wikariusz parafialny, a gdy jest ich kilku, najstarszy święceniami prezbiteratu albo jeśli nie ma wikariuszy, proboszcz najbliższy sąsiedztwem; Biskup eparchialny zaś powinien określić, która parafia jest bliższa sąsiedztwem. KPK/83: 541 § 1
KPK/17: 472 n. 2
CS: 513 n. 2
§ 2. Kto przyjął tymczasowe kierowanie parafią, powinien natychmiast powiadomić o tym Biskupa eparchialnego. KPK/83: 541 § 2
KPK/17: 472 n. 3
CS: 513 n. 3
Kan. 301. § 1. Jeśli wydaje się to pożyteczne lub konieczne dla wypełnienia pasterskiej posługi, proboszczowi może być przydzielony jeden lub więcej wikariuszy parafialnych, którzy powinni być prezbiterami. KPK/83: 545 § 1
KPK/17: 476 § 1
CS: 517 § 1
§ 2. Wikariusz parafialny może być ustanowiony albo dla całej parafii, albo dla określonej jej części. KPK/83: 545 § 2
KPK/17: 476 § 2
CS: 517 § 2
§ 3. Wikariusza parafialnego swobodnie mianuje Biskup eparchialny, po wysłuchaniu, chyba że co innego uzna za pożyteczne, proboszcza albo, gdy chodzi o członka instytutu zakonnego lub stowarzyszenia życia wspólnego na wzór zakonników, z zachowaniem kan. 284 § 2. KPK/83: 545 § 3
KPK/17: 476 § 3, 4
CS: 517 § 3, 4
Kan. 302. § 1. Obowiązki i uprawnienia wikariusza parafialnego są określone przez prawo wspólne i partykularne oraz pismo Biskupa eparchialnego i powinny być wykonywane pod władzą proboszcza; jeśli czego innego wyraźnie nie zastrzeżono i z wyjątkiem obowiązku, o którym w kan. 294, wikariusz parafialny powinien z racji urzędu wspomagać proboszcza w całej posłudze parafialnej i, jeśli zachodzi taka konieczność, zastępować proboszcza. KPK/83: 548 § 1, 2
KPK/17: 476 § 6
CS: 517 § 6
§ 2. Z racji urzędu wikariusz parafialny nie posiada natomiast upoważnienia do błogosławienia małżeństw; jednak uprawnienia tego, także na sposób ogólny może mu udzielić, oprócz Hierarchy miejsca, także proboszcz w granicach parafii; upoważnienia tego, jeśli zostało mu udzielone, wikariusz parafialny może także udzielić w pojedynczych przypadkach innym kapłanom. KPK/83: 1111 § 1
KPK/17: 1096 § 1
CA: 87 § 1 n. 2
§ 3. Wikariusz parafialny jako współpracownik proboszcza powinien poprzez swoją codzienną pracę uczestniczyć w posłudze pasterskiej; pomiędzy proboszczem a wikariuszem parafialnym powinna istnieć braterska wspólnota, wzajemna miłość i szacunek; powinni zawsze wspierać się nawzajem radą, pomocą i przykładem w trosce pasterskiej, powinni także zgodnie i wspólnie ją planować. KPK/83: 548 § 3
§ 4. Wikariusz parafialny jest obowiązany rezydować w parafii według przepisów Biskupa eparchialnego albo prawnego zwyczaju; odnośnie do czasu wakacji wikariusz ma takie samo prawo jak proboszcz. KPK/83: 550 § 1, 3
KPK/17: 476 § 5
CS: 517 § 5
Kan. 303. Biskup eparchialny może odwołać wikariusza parafialnego dla słusznej przyczyny; jeśli zaś wikariusz parafialny jest członkiem instytutu zakonnego lub stowarzyszenia życia wspólnego na wzór zakonników powinien zostać zachowany kan. 1391 § 2. KPK/83: 552
KPK/17: 477 § 1
CS: 518 § 1
ROZDZIAŁ IV
REKTORZY KOŚCIOŁÓW
Kan. 304. Rektorem kościoła jest prezbiter, któremu powierzono jakiś kościół nie będący parafialnym ani nie złączony z domem instytutu życia konsekrowanego. KPK/83: 556
KPK/17: 479 § 1
CS: 519 § 1
Kan. 305. § 1. Rektor kościoła jest mianowany przez Biskupa eparchialnego z zachowaniem prawa wyższego przełożonego instytutu zakonnego lub stowarzyszenia życia wspólnego na wzór zakonników do proponowania do nominacji zdatnego prezbitera ze swojego instytutu lub stowarzyszenia. KPK/83: 557 § 1
KPK/17: 480 § 1
CS: 520 § 1
§ 2. Jeśli kościół należy do instytutu kleryckiego życia konsekrowanego na prawie papieskim lub patriarszym, Biskupowi eparchialnemu przysługuje prawo mianowania rektora kościoła zaproponowanego przez przełożonego. KPK/83: 557 § 2
KPK/17: 480 § 2
CS: 520 § 2
§ 3. Jeśli kościół jest związany z seminarium lub innym kolegium kierowanym przez prezbitera, rektor seminarium lub kolegium jest zarazem rektorem kościoła, chyba że Biskup eparchialny inaczej postanowił. KPK/83: 557 § 3
KPK/17: 480 § 3
CS: 520 § 3
Kan. 306. § 1. W kościele sobie powierzonym rektor kościoła może wykonywać czynności parafialne tylko za zgodą lub, jeśli sprawa tego wymaga, delegacją proboszcza i z zachowaniem kan. 336 § 2. KPK/83: 558
KPK/17: 481
CS: 521
§ 2. Rektor kościoła może w nim sprawować Boską Liturgię i Liturgię Godzin z zachowaniem prawnie ustanowionych fundacji i jeśli, zgodnie z osądem Hierarchy miejsca, nie będzie to w żaden sposób szkodziło posłudze parafialnej. KPK/83: 559
KPK/17: 482
CS: 522
Kan. 307. Hierarcha miejsca, jeśli uzna to za pożyteczne, może rektorowi kościoła nakazać, aby w powierzonym mu kościele sprawował określone funkcje, nawet parafialne, jak również by kościół był dostępny dla pewnych wspólnot chrześcijan. KPK/83: 560
KPK/17: 483 n. 1
CS: 523 n. 1
Kan. 308. Bez zezwolenia rektora lub innego prawnego przełożonego, przynajmniej domniemanego, nie wolno nikomu w kościele sprawować Boskiej Liturgii albo Liturgii Godzin, udzielać sakramentów lub wypełniać innych funkcji liturgicznych; wyrażenie zgody lub jej odmowa muszą być dokonane zgodnie z przepisami prawa. KPK/83: 561
KPK/17: 484
CS: 524
Kan. 309. Rektor kościoła pod władzą Hierarchy miejsca, z zachowaniem prawnych statutów oraz praw nabytych, obowiązany jest troszczyć się, o sprawowanie w kościele Boskiej Liturgii, sakramentów i Liturgii Godzin zgodnie z przepisami ksiąg liturgicznych i prawa, o wierne wypełnianie zobowiązań, staranny zarząd dobrami kościelnymi, konserwację i uświetnianie sprzętów liturgicznych i budynków sakralnych, oraz aby nie działo się nic, co nie przystoi świętości miejsca oraz poszanowaniu domu Bożego. KPK/83: 562
KPK/17: 485
CS: 525 § 1
Kan. 310. Biskup eparchialny może dla słusznej przyczyny odwołać rektora kościoła; jeśli zaś rektor kościoła jest członkiem instytutu zakonnego albo stowarzyszenia życia wspólnego na wzór zakonników, powinien być zachowany kan. 1391 § 2. KPK/83: 563
KPK/17: 486
CS: 526